اضطراب تجربهای است که تقریباً همه ما در مقطعی از زندگی آن را حس کردهایم؛ از دلشوره شب قبل از یک مصاحبه شغلی گرفته تا ترس از صحبتکردن در جمع. برای بعضی افراد، اما، اضطراب فراتر از یک احساس گذراست و به شکلی مداوم و فراگیر در زندگی روزمره حضور دارد؛ چیزی که در روانشناسی با عنوان «اختلال اضطراب فراگیر» (GAD) شناخته میشود.
یکی از ویژگیهای اضطراب این است که اغلب درونی و نامرئی است. به همین دلیل، بسیاری از افراد یا متوجه اضطراب خود نمیشوند یا آن را «طبیعی» تلقی میکنند و هرگز برای درمان اقدام نمیکنند. درست در همین نقطه است که نقش فیلمها و سریالها اهمیت پیدا میکند. بازنمایی درست و دقیق اضطراب در رسانهها میتواند به درک بهتر احساسات، کاهش انگ اجتماعی بیماریهای روانی و ایجاد حس «تنها نبودن» کمک کند.
در ادامه، با ۱۰ فیلم آشنا میشوید که بهگفته افرادی که خود با اضطراب یا اختلال اضطراب فراگیر زندگی کردهاند، توانستهاند این تجربه را به شکلی واقعی و قابللمس به تصویر بکشند؛ از انیمیشنهای مناسب کودکان گرفته تا تریلرهای روانشناختی عمیق.
۱. Aquamarine
در نگاه اول، «آکوامارین» فیلمی شاد و فانتزی درباره پریهای دریایی به نظر میرسد، اما در لایههای زیرین خود به اضطراب شخصیت اصلی، «کلر»، میپردازد. کلر بیشازحد فکر میکند و در موقعیتهای اجتماعی ناراحتکننده بهوضوح مضطرب میشود؛ بهویژه زمانی که با ترس از دستدادن بهترین دوستش مواجه است. این فیلم نشان میدهد چطور خاطرات آسیبزا میتوانند اضطراب را تشدید کنند و با محرکهای خاص دوباره فعال شوند.
۲. Annie Hall
این فیلم کلاسیک به کارگردانی وودی آلن، رابطهای پیچیده را در بستری از اضطراب و درگیریهای ذهنی به تصویر میکشد. شخصیت «آلوی سینگر» با اضطرابی عمیق و ریشهدار دستوپنجه نرم میکند؛ اضطرابی که حتی بر سادهترین رفتارهای روزمره مثل غذا خوردن هم تأثیر میگذارد. برای بسیاری از تماشاگران، دیدن این صحنهها یادآور این واقعیت است که اضطراب تجربهای شخصی اما مشترک است.
۳. Black Swan
«قوی سیاه» داستان نینا، بالرینی کمالگراست که وسواس رسیدن به بینقصی، تمام زندگیاش را در بر گرفته است. این فیلم بهخوبی نشان میدهد چگونه اضطرابِ عملکرد، ترس از شکست و فشار برای کاملبودن میتواند فرد را تا مرز فروپاشی روانی پیش ببرد.
۴. Inside Out 2
در دنباله انیمیشن محبوب «درون و بیرون»، با ورود رایلی به نوجوانی، احساسات جدیدی از جمله «اضطراب» ظاهر میشوند. فیلم بهشکلی خلاقانه روند شکلگیری نگرانی، تردید و قضاوت از خود را نشان میدهد و حتی اولین حمله پانیک رایلی را به تصویر میکشد. نکته مهم این فیلم آن است که اضطراب را نه بهعنوان یک دشمن، بلکه بهعنوان بخشی از وجود انسان معرفی میکند؛ احساسی که اگر شناخته و پذیرفته شود، میتواند قابلمدیریت باشد.
۵. Eighth Grade
این فیلم روایتی صادقانه از اضطراب اجتماعی در دوران نوجوانی است. «کایلا»، دختری درونگرا و خجالتی، دائماً دچار دلشورهای است که حتی در لحظات آرام هم رهایش نمیکند. فیلم بهخوبی نشان میدهد اضطراب اجتماعی چگونه میتواند تمام افکار و رفتارهای یک نوجوان را تحتتأثیر قرار دهد.
۶. Whiplash
اگرچه در «ویپلش» بهطور مستقیم نامی از اضطراب برده نمیشود، اما فشار شدید برای موفقیت و صدای منتقد درونی که هرگز خاموش نمیشود، تجربهای آشنا برای بسیاری از افراد مضطرب است. شخصیت اصلی، برای رسیدن به کمال، آسیبهای جسمی و روانی زیادی را تحمل میکند؛ درست مانند کسانی که اضطراب فراگیر دارند و مدام خود را تحت فشار میگذارند.
۷. Good Will Hunting
«ویل هانتینگ نابغه» داستان جوانی باهوش است که از ترس شکست و رهاشدن، دیگران را از خود دور میکند. جلسات درمانی او نشان میدهد اضطراب چگونه میتواند مانع تصور آیندهای مثبت و برقراری روابط عمیق شود.
۸. Mean Girls
در پس ظاهر کمدی این فیلم، اضطراب اجتماعی شدیدی نهفته است. تلاش برای پذیرفتهشدن، ترس از طردشدن و نیاز به تأیید اجتماعی، احساساتی هستند که بسیاری از نوجوانان و جوانان – بهویژه افراد مضطرب – با آنها همذاتپنداری میکنند.
۹. Silver Linings Playbook
این فیلم بیشتر بر اختلال دوقطبی تمرکز دارد، اما صحنههایی از آن، بهویژه در ارتباط با مصرف دارو، برای افراد مبتلا به اضطراب بسیار قابلدرک است. کنارآمدن با این واقعیت که شاید به درمان دارویی نیاز باشد، برای بسیاری از افراد تجربهای دشوار و اضطرابآور است.
۱۰. It’s Kind of a Funny Story
این فیلم داستان نوجوانی را روایت میکند که با اضطراب و افسردگی دستوپنجه نرم میکند و برای کمکگرفتن، خود را در یک بیمارستان روانپزشکی بستری میکند. فیلم بهخوبی نشان میدهد اضطراب چگونه میتواند باعث هجوم افکار، تحریف واقعیت و احساس ناامنبودن ذهن شود.
جمعبندی
بازنمایی درست اضطراب در سینما فقط برای سرگرمی نیست؛ این فیلمها میتوانند به ما کمک کنند احساسات خود را بهتر بشناسیم، اضطراب را کمتر شرمآور بدانیم و بفهمیم که حتی افراد موفق و «کارآمد» هم ممکن است درگیر آن باشند. گاهی دیدن یک شخصیت خیالی روی پرده سینما کافی است تا بفهمیم: «من تنها نیستم.»