نوزادان به سرعت دچار گرفتگی بینی و مشکلات راههای هوایی میشوند، اما با رعایت چند نکته ساده میتوان سرفه آنها را کاهش داد؛ مانند تأمین مایعات کافی، استفاده از قطرههای بینی و بهکارگیری دستگاه بخور.
دیدن نوزادی که سرفه میکند، میتواند ناراحتکننده باشد. شنیدن صدای بلند و ترسناک از بدن کوچک نوزاد، برای والدین سخت است. با این حال، در بیشتر موارد، سرفه نوزاد نشاندهنده مشکل جدی نیست.
دکتر شانون تامپسون، پزشک کودکان، در این مطلب دلایل سرفه نوزادان، روشهای کمک به آنها برای راحتتر شدن و زمان مراجعه به پزشک را توضیح میدهد.
انواع سرفه نوزادان
نگرانی از شروع سرفه طبیعی است، اما سرفه بخشی طبیعی از زندگی با نوزاد است.
دکتر تامپسون میگوید: «نوزادان به راحتی به ویروسها مبتلا میشوند، زیرا سیستم ایمنی آنها هنوز کامل نشده و مجاری هواییشان کوچک است، بنابراین به سرعت دچار گرفتگی میشوند.»
بیایید ببینیم هر نوع سرفه چه چیزی را نشان میدهد.
سرفه خروسکی (Barky)
کرپ یک عفونت ویروسی تنفسی است که بیشتر در نوزادان و کودکان نوپا رخ میدهد. سرفه خروسکی شبیه صدای پارس کردن فوک است و به دلیل التهاب حنجره ایجاد میشود.
دکتر تامپسون میگوید: «وقتی این صدا را بشنوید، تشخیصش آسان است.»
ویژگیها:
- بیشتر صبح و شب اتفاق میافتد
- ممکن است هنگام دم صدای نازک و تیز ایجاد شود (استریدور)
- گاهی با تب همراه است
کرپ معمولاً خطرناک نیست اما بسیار مسری است. بهتر است نوزاد در دوران بیماری و حداقل ۲۴ ساعت پس از کاهش تب، از سایر کودکان دور نگه داشته شود.
سرفه تر (Wet cough)
سرفه تر باعث خروج مخاط (خلط) میشود که نوزادان به سختی میتوانند آن را دفع کنند. به آن «سرفه موثر» هم گفته میشود.
دکتر تامپسون توضیح میدهد: «سرفه تر نتیجه وجود مخاط اضافی است. ما در طول روز مقدار زیادی مخاط میبلعیم بدون اینکه متوجه شویم، اما وقتی زیاد شود، باعث سرفه تر میشود.»
این نوع سرفه معمولاً نشانه یک عفونت تنفسی است، مانند:
- سرماخوردگی
- آنفلوآنزا
- RSV
- برونشیت
- گاهی ذاتالریه
سرفه خشک
سرفه خشک برخلاف سرفه تر ناشی از مخاط نیست و معمولاً به دلیل تحریک راههای هوایی ایجاد میشود.
این نوع سرفه کمتر رایج است و میتواند نشانه اولیه حساسیتهای محیطی یا آسم باشد، هرچند تشخیص این موارد معمولاً در دوران نوپایی یا بعد از آن انجام میشود.
چرا سرفه در شب بیشتر میشود
بسیاری از نوزادان شبها سرفه بیشتری دارند اما روز بعد کاملاً طبیعی به نظر میرسند.
دکتر تامپسون میگوید: «وقتی نوزاد دراز میکشد، مخاط در راههای هوایی جمع میشود و سرفه ایجاد میکند. در طول روز، راههای هوایی بازتر است و تنفس راحتتر انجام میشود.»
علل دیگر سرفه شبانه:
- تنفس سطحی: دراز کشیدن مانع تنفس عمیق و دفع مخاط میشود.
- کیفیت هوا: هوای شبها خشکتر است و میتواند تحریککننده باشد.
- تنفس دهانی: پس از حدود ۳ ماهگی، نوزادان میتوانند از دهان تنفس کنند. این کار به آنها کمک میکند حتی با بینی گرفته، نفس بکشند، اما خشکی راههای هوایی میتواند سرفه را تشدید کند.
روشهای درمان سرفه نوزاد
سرفه در نوزادان رایج است، اما با اقدامات ساده میتوان آن را کنترل کرد. دکتر تامپسون نکات زیر را توصیه میکند:
کارهایی که باید انجام دهید
- استفاده از قطرههای بینی استریل
- خارج کردن مخاط با مکش ملایم (سرنگ بلب یا مکنده بینی)
- استفاده از دستگاه بخور سرد در اتاق نوزاد
- برای کرپ، کوتاهمدت بردن نوزاد در هوای خنک شب برای کاهش التهاب
- استنشاق بخار برای شل کردن مخاط (مثلاً حمام آب گرم)
- تأمین مایعات کافی با شیر مادر یا شیر خشک؛ به نوزادان زیر ۶ ماه آب ندهید
- استفاده از داروهای کاهش تب مانند استامینوفن؛ ایبوپروفن فقط برای نوزادان ۶ ماهه و بالاتر، با رعایت دوز مناسب
کارهایی که نباید انجام دهید
- دادن داروی سرفه به کودکان زیر ۶ سال بدون توصیه پزشک
- مالیدن پماد منتول (مثل ویکس) به نوزادان زیر ۲ سال
- دادن عسل به نوزادان زیر ۱ سال (خطر بوتولیسم نوزادی دارد)
زمان مراجعه به پزشک
اکثر سرفهها قابل مدیریت در خانه هستند، اما در برخی موارد باید به پزشک مراجعه کنید:
مراجعه فوری:
- مشکل تنفس در حالت استراحت (بینی باز و بسته میشود یا سر حرکت میکند)
- تنفس سریع یا بیش از ۶۰ بار در دقیقه
- صدای نازک و تیز هنگام دم بدون سرفه یا گریه
- نوزاد زیر ۲ ماه با تب
- نوزاد زیر ۳ ماه با تغذیه ضعیف یا سرفه شدیدتر
تماس با پزشک در صورت:
- تب بیش از دو روز
- کاهش تعداد پوشک خیس
- خوابآلودگی زیاد یا تغذیه ضعیف
- ادامه سرفه بعد از چند روز
دکتر تامپسون میگوید: «اگر حس میکنید چیزی درست نیست، احتمالاً درست است. اگر نگران هستید یا حال نوزاد بهتر نمیشود، حتماً با پزشک تماس بگیرید.»