همه ما میدانیم که باید هر روز مسواک بزنیم و از نخ دندان استفاده کنیم، اما شاید برایتان جالب باشد بدانید که این کارها فقط برای جلوگیری از پوسیدگی دندان و سفید نگهداشتن لبخند نیست. حفظ سلامت دهان بخش مهمی از سلامت کلی بدن و کیفیت زندگی شماست.
سلامت دهان با سلامت کل بدن ارتباط مستقیم دارد؛ به این معنا که مشکلات دندان و لثه میتوانند به بیماریهای جدیتری مانند بیماری قلبی، سکته مغزی و سایر مشکلات سلامت منجر شوند. دکتر ساشا راس، متخصص بیماریهای لثه (پریودنتیست)، در این مطلب ارتباط سلامت دهان با سلامت عمومی بدن و بهترین روشهای رعایت بهداشت دهان و دندان را توضیح میدهد.
چرا سلامت دهان اهمیت دارد؟
شاید دهان را جدا از بقیه بدن در نظر بگیرید؛ شاید به این دلیل که دندانپزشک با پزشک عمومی متفاوت است یا چون بیمه دندانپزشکی معمولاً جدا از بیمه درمانی ارائه میشود. اما دکتر راس تأکید میکند: «در واقع باید دهان را امتداد بقیه بدن بدانید. با نگاه کردن به دهان یک فرد، اغلب میتوانم درک کلی از وضعیت سلامت عمومی او داشته باشم.»
التهاب لثه (ژنژیویت) که زمانی رخ میدهد که باکتریها لثه را آلوده میکنند و شکل خفیف و اولیه بیماری لثه است.
بیماری پریودنتال که یک عفونت لثهای جدیتر بوده و باعث التهاب لثه و تحلیل استخوان اطراف دندانها میشود.
پوسیدگی دندان، مانند پوسیدگیهای درماننشده.
اگر سلامت دهان ضعیف باشد چه اتفاقی میافتد؟
فراتر از زرد شدن دندانها و بوی بد دهان، سلامت ضعیف دهان میتواند مشکلات متعددی برای کل بدن ایجاد کند. دکتر راس به برخی از مهمترین آنها اشاره میکند.
بیماریهای قلبیعروقی
اصطلاح «بیماریهای قلبیعروقی» به مجموعهای از اختلالات مربوط به قلب و عروق خونی گفته میشود. سلامت ضعیف دهان با برخی از این بیماریها مرتبط است، از جمله:
بیماری عروق کرونر که شایعترین نوع بیماری قلبی است و میتواند منجر به سکته قلبی، نارسایی قلبی و حتی مرگ شود.
گرفتگی عروق که مطالعات نشان میدهند افراد مبتلا به بیماری پریودنتال، میزان بالاتری از آترواسکلروز (تجمع پلاک در داخل رگها) دارند. سکته مغزی که ارتباط قویای میان بیماری لثه و سکتههای ناشی از آترواسکلروز گزارش شده است.
با این حال، دکتر راس تأکید میکند: «اگرچه بیماریهای قلبی و بیماری پریودنتال با هم مرتبط هستند، اما هنوز شواهدی مبنی بر اینکه یکی مستقیماً باعث دیگری میشود وجود ندارد.»
اندوکاردیت
اگر به بیماریهای قلبی مبتلا باشید، خطر ابتلا به اندوکاردیت در شما بیشتر است. اندوکاردیت التهاب لایه داخلی دریچههای قلب و گاهی حفرههای قلب است. دکتر راس توضیح میدهد: «این بیماری ناشی از عفونت باکتریایی است که ممکن است در حین اقداماتی مانند کشیدن دندان وارد بدن شود. در افراد با قلب سالم معمولاً مشکلی ایجاد نمیکند، اما در بیماران قلبی میتواند کشنده باشد.»
عوارض بارداری و زایمان
در دوران بارداری، مراقبت از بدن اهمیت دوچندان دارد؛ و این شامل دهان هم میشود. در افراد باردار، سلامت ضعیف دهان با موارد زیر مرتبط است:
- اختلال در رشد جنین
- دیابت بارداری
- وزن کم نوزاد هنگام تولد
- سقط جنین
- مردهزایی
- پرهاکلامپسی (مسمومیت بارداری)
دکتر راس هشدار میدهد: «تصور بر این است که باکتریهای دهان میتوانند وارد جریان خون شوند و به جنین آسیب بزنند.»
ذاتالریه (پنومونی)
پوسیدگی دندان با افزایش خطر ابتلا به ذاتالریه مرتبط است؛ عفونتی ریوی که میتواند ناشی از باکتری، ویروس یا قارچ باشد.
دکتر راس توضیح میدهد: «باکتریهای دهان ممکن است به مجاری تنفسی فوقانی و سپس به ریهها وارد شوند و زمینهساز ذاتالریه باشند. همچنین این وضعیت باعث میشود باکتریهای عامل عفونتهای تنفسی راحتتر به ریهها بچسبند.»
سایر مشکلات مرتبط با سلامت دهان
داشتن دهان سالم برای تغذیه مناسب ضروری است. دکتر راس میگوید: «عمل خوردن که برای بقا حیاتی است، کاملاً به داشتن دندانها و لثههای سالم وابسته است.»
پوسیدگیهای درماننشده میتوانند باعث سوءتغذیه، اختلال در رشد کودکان و مشکلاتی مانند موارد زیر شوند:
- سلولیت (عفونت باکتریایی پوست)
- تورم صورت
- بیماریهای لثه
چه عواملی بر سلامت دهان تأثیر میگذارند؟
چند عامل مهم وجود دارد که رابطه بین سلامت دهان و سلامت عمومی بدن را توضیح میدهند.
عوامل خطر مشترک
بیماری پریودنتال و بیماریهای سیستمیک عوامل خطر مشترکی دارند، از جمله:
- رژیم غذایی ناسالم بهویژه مصرف زیاد قند
- مصرف دخانیات
- مصرف بیش از حد الکل
- استرس بالا
این عوامل هم باعث پوسیدگی و بیماری لثه میشوند و هم زمینهساز بیماریهای عمومی بدن هستند.
ژنتیک
دکتر راس میگوید: «برخی افراد بهطور ژنتیکی مستعد ابتلا به بیماریهای لثه و بیماریهای سیستمیک هستند. هر بدن واکنش متفاوتی به باکتریها نشان میدهد. دکتر راس توضیح میدهد: «در برخی افراد، پاسخ شدید بدن به باکتریها میتواند باعث التهاب و آسیبهای جدی شود.
سطوح بالای مولکولهای التهابی مانند پروتئین واکنشی C معمولاً در افرادی دیده میشود که هم بیماری لثه دارند و هم بیماریهای سیستمیک.
برخی بیماریهای زمینهای
همانطور که سلامت ضعیف دهان میتواند باعث بیماریهای دیگر شود، برخی بیماریها نیز میتوانند سلامت دهان را تحت تأثیر قرار دهند. یکی از مهمترین آنها دیابت است. دکتر راس میگوید: «افراد مبتلا به دیابت کنترلنشده، بیشتر در معرض بیماری لثه شدید و پیشرونده هستند.»
پوکی استخوان نیز با بیماری پریودنتال مرتبط است، زیرا کاهش تراکم استخوان میتواند استخوان فک را تحت تأثیر قرار دهد. تحلیل استخوان مرتبط با بیماری لثه، تحلیل استخوان آلوئولار نام دارد که بخش نگهدارنده دندانهاست.
سایر بیماریهایی که میتوانند بر سلامت دهان تأثیر بگذارند شامل موارد زیر هستند:
- آلزایمر
- فیبرومیالژیا
- سرطان پروستات
- آرتریت روماتوئید
دکتر راس میگوید: «مطالعات زیادی در حال انتشار هستند که ارتباط این بیماریها با بیماریهای لثه را نشان میدهند و انتظار میرود این دادهها در آینده بیشتر شوند.»
چگونه بهداشت دهان و دندان خوبی داشته باشیم؟
اگر حالا کمی مضطرب شدهاید که امروز نخ دندان نکشیدهاید، نگران نباشید. هنوز هم میتوانید از همین امروز عادتهای بهتری ایجاد کنید.
توصیههای دکتر راس:
- دندانهای خود را روزی دو بار مسواک بزنید. از خمیردندان حاوی فلوراید استفاده کنید و حداقل دو دقیقه مسواک بزنید. مسواک برقی توصیه میشود.
- روزی یک بار نخ دندان بکشید. بهجای نخهای آماده، از نخ دندان واقعی استفاده کنید و در صورت تردید، از دندانپزشک راهنمایی بگیرید.
- از ابزارهای کمکی استفاده کنید. دهانشویه و واترپیک میتوانند مکمل خوبی باشند.
- سالانه دو بار به دندانپزشک مراجعه کنید. معاینات منظم، جرمگیری و عکسبرداری به حفظ سلامت دهان و کاهش خطر سکته کمک میکنند.
- به پریودنتیست مراجعه کنید. مراجعه سالانه به متخصص لثه برای بررسی سلامت لثه و استخوان فک توصیه میشود.
- بیماریهای زمینهای خود را کنترل کنید. مدیریت دیابت، بیماری قلبی و پوکی استخوان برای سلامت دهان حیاتی است.
- سبک زندگی سالم داشته باشید. ورزش منظم، تغذیه سالم و پرهیز از سیگار و الکل به سلامت دهان و بدن کمک میکند.
اگر از رفتن به دندانپزشک میترسید چه باید کرد؟
واقعیت این است که دندانپزشکان میدانند بسیاری از افراد از مراجعه به آنها میترسند و برای کاهش اضطراب بیماران آموزش دیدهاند.
دکتر راس میگوید: «راههای زیادی برای کمک به بیماران مضطرب وجود دارد و مزایای مراقبت منظم دندانپزشکی آنقدر زیاد است که امیدواریم ترس مانع مراجعه شما نشود.»