نوجوانان مضطرب با کودکان مضطرب تفاوت دارند. وقتی بچهها کوچکتر هستند، نگرانیهایشان معمولاً دربارهی چیزهایی مثل تاریکی، هیولاها، یا اتفاق بدی که ممکن است برای والدینشان بیفتد است. اما نوجوانان بیشتر دربارهی خودشان نگران میشوند.
این نگرانی اغلب به شکل کمالگرایی بروز میکند. نوجوانان ممکن است از خوب عمل نکردن در مدرسه یا ورزش بترسند، یا بیشازحد نگران این باشند که دیگران دربارهی آنها چه فکری میکنند. نگرانی دربارهی بدن نیز در این سن بسیار شایع است. بلوغ زودتر یا دیرتر از دوستان میتواند یک محرک مهم اضطراب باشد.
برخی نوجوانان مضطرب، سالهاست که با اضطراب دستوپنجه نرم میکنند اما حالا وضعیتشان بدتر شده است. در موارد دیگر، نوجوانانی که پیش از این اضطراب نداشتند، ناگهان در دوران نوجوانی دچار اضطراب میشوند. اضطراب اجتماعی و حملات پانیک از انواع اضطرابی هستند که اغلب در همین سالها آغاز میشوند. البته این نشانه ها میتواند ناشی از ADHD و مشکلات انگیزشی باشد.
تشخیص اضطراب در نوجوانان میتواند دشوار باشد، چون آنها معمولاً احساساتشان را خوب پنهان میکنند. نشانهها هم از نوجوانی به نوجوان دیگر متفاوت است. بعضی از نوجوانان بیشتر از موقعیتها اجتناب میکنند، بعضی دیگر تحریکپذیر میشوند یا پرخاشگری نشان میدهند. ممکن است از رفتن به مدرسه امتناع کنند یا بهطور مداوم از دلدرد و سردرد شکایت داشته باشند.
برخی نوجوانان مضطرب برای کاهش اضطراب خود به مصرف الکل یا ماریجوانا روی میآورند. این کار در کوتاهمدت مؤثر به نظر میرسد، اما اضطراب واقعاً از بین نمیرود و در نهایت نوجوان ممکن است به این مواد وابسته شود.
اضطراب اغلب به افسردگی هم منجر میشود. زندگیای که پر از اجتناب یا نگرانی است، سلامت روان را تضعیف میکند. هرچه نوجوان مضطرب کمتر و کمتر فعالیت کند، افسردگی او بیشتر رشد میکند.
بهترین درمان برای اضطراب در نوجوانان، درمان شناختی–رفتاری (CBT) است. CBT به نوجوانان یاد میدهد بهجای اجتناب، با اضطراب خود روبهرو شوند. سپس تجربه میکنند که اضطراب بهمرور کاهش پیدا میکند. گاهی برای نوجوانانی که اضطراب بسیار شدیدی دارند، CBT با داروهای ضدافسردگی ترکیب میشود.
اضطراب در میان نوجوانان رو به افزایش است. چرا؟ اثرات ماندگار همهگیری کرونا؟ فشار روزافزون برای موفقیت تحصیلی؟ دنیایی که ترسناکتر به نظر میرسد؟ یا تأثیر مخرب شبکههای اجتماعی بر عزتنفس؟ متخصصان به همهی این عوامل اشاره میکنند، اما واقعیت این است که هیچکس پاسخ قطعی را نمیداند. آنچه اهمیت دارد، شناخت نشانههای اضطراب و کمک گرفتن بهموقع برای نوجوانان درگیر است.
اضطراب در نوجوانان چه تفاوتی با کودکان دارد؟
نوجوانان مضطرب با کودکان مضطرب تفاوت دارند. در هر مرحلهی رشدی، نگرانیها و آسیبپذیریهای کودکان تغییر میکند.
کودکان کمسن بیشتر نگران عوامل بیرونی هستند؛ مثل حیوانات، حشرات، تاریکی، هیولاهای زیر تخت یا اتفاق بدی که ممکن است برای پدر و مادرشان بیفتد. اما نوجوانان بیشتر نگران عملکرد خودشان در مدرسه یا ورزش، برداشت دیگران از آنها و تغییرات بدنشان هستند. مثال واضح دیگر اضطراب تحصیلی است.
برخی نوجوانان تا زمان رسیدن به سن بلوغ سالها اضطراب داشتهاند. شاید والدین متوجه آن بودهاند، اما چون کودک با وجود اضطراب عملکرد نسبتاً خوبی داشته، اقدامی صورت نگرفته است. یا شاید درمان شده و وضعیتش بهتر شده، اما با افزایش انتظارات در دورهی راهنمایی و دبیرستان و تمرکز بیشتر بر روابط همسالان، اضطراب دوباره ظاهر شده و شدیدتر شده است.
در عین حال، برخی نوجوانانی که در کودکی مضطرب نبودهاند، در این دوره دچار اضطرابهایی میشوند که شروعشان به نوجوانی برمیگردد؛ از جمله اضطراب اجتماعی و حملات پانیک.
نوجوانان دربارهی چه چیزهایی مضطرب هستند؟
«ما ترس زیادی از خوب عمل نکردن میبینیم»، دکتر جری بوبریک، روانشناس بالینی و متخصص درمان اضطراب و OCD در مؤسسه Child Mind توضیح میدهد.
«بخش زیادی از اضطراب نوجوانان به کمالگرایی مربوط میشود؛ یعنی نیاز افراطی به بهترین بودن در مدرسه، فراتر از یک اخلاق کاری سالم.»
حتی وقتی والدین میگویند که از فرزندانشان میخواهند دربارهی پذیرش دانشگاه استرس نداشته باشند، نوجوانان گزارش میدهند که فشار شدیدی برای گرفتن نمرههای کامل احساس میکنند.
برداشت دیگران از آنها
دکتر بوبریک میگوید:
«هر نوجوانی تا حدی نسبت به اینکه دیگران چگونه او را میبینند آگاه و حساس است. این بخشی طبیعی از فرآیند نوجوانی است. اما برای بعضی نوجوانان، این حساسیت بهشدت اغراقآمیز است.»
نتیجه میتواند اضطراب اجتماعی فلجکننده باشد؛ نگرانی افراطی از اینکه نکند ناتوان یا احمق به نظر برسند یا کاری خجالتآور انجام دهند.
بدنشان
تغییرات جسمی دوران بلوغ برای بسیاری از نوجوانان ناراحتکننده است. رشد زودتر یا دیرتر از همسالان میتواند احساس متفاوت بودن و عقبافتادگی ایجاد کند.
دکتر بوبریک اشاره میکند که برای دختران، بلوغ زودهنگام معمولاً تأثیر منفی بیشتری بر عزتنفس دارد. پسران نیز بهویژه نسبت به قد حساس هستند.
«اگر یک نوجوان ۱۵ ساله هنوز وارد بلوغ نشده باشد و شبیه ۱۲ سالهها به نظر برسد، در حالی که همسالانش شبیه بزرگسالان هستند، این موضوع میتواند تأثیر عمیقی بر اعتمادبهنفس او بگذارد.»
برخی نوجوانان دچار نوعی اضطراب شدید به نام اختلال بدریختانگاری بدن میشوند؛ وسواس شدید نسبت به یک نقص جسمی واقعی یا خیالی که باعث رنج شدید و اختلال در عملکرد روزمره میشود.
نشانههای اضطراب در نوجوانان
نشانههای اضطراب بسیار متنوعاند؛ از کنارهگیری و اجتناب گرفته تا تحریکپذیری و پرخاشگری. اضطراب اغلب نادیده گرفته میشود، چون نوجوانان در پنهان کردن احساساتشان مهارت دارند.
برخی نشانههای هشداردهنده عبارتاند از:
-
ترسها و نگرانیهای مکرر دربارهی امور عادی روزمره
-
تحریکپذیری
-
مشکل در تمرکز
-
خودآگاهی افراطی یا حساسیت شدید به انتقاد
-
کنارهگیری از فعالیتهای اجتماعی
-
اجتناب از موقعیتهای جدید یا دشوار
-
شکایتهای مزمن از دلدرد یا سردرد
-
افت تحصیلی یا امتناع از رفتن به مدرسه
-
نیاز مداوم به اطمینان گرفتن
-
مشکلات خواب
-
مصرف مواد
اضطراب و امتناع از مدرسه
از آنجا که بخش زیادی از زندگی نوجوانان به مدرسه گره خورده — درس، ورزش، فعالیتهای فوقبرنامه و روابط اجتماعی — مدرسه اغلب محل تمرکز اضطراب است. بنابراین وقتی نوجوانی از رفتن به مدرسه امتناع میکند، الزاماً خود مدرسه عامل اصلی نیست.
دکتر بوبریک توضیح میدهد که اصطلاح قدیمی «ترس از مدرسه» این تصور را ایجاد میکرد که مدرسه منبع اضطراب است، اما امروز تمرکز بر چرایی امتناع است، نه خود امتناع.
ممکن است نوجوان نگران این باشد که معلم ناگهان از او سؤال بپرسد و اشتباه کند، یا دچار حمله پانیک در کلاس شود، یا احساس کند ظاهرش ایراد دارد و دیگران مسخرهاش میکنند.
«اگر صد نوجوان را که از رفتن به مدرسه امتناع میکنند بررسی کنید، احتمالاً صد دلیل متفاوت خواهید شنید.»
اضطراب و مصرف مواد
نوجوانان مضطرب، مانند بزرگسالان مضطرب، گاهی از مواد تفریحی بهویژه ماریجوانا برای کنار آمدن با اضطراب استفاده میکنند. این نوعی خوددرمانی است و در کوتاهمدت واقعاً اضطراب را کاهش میدهد.
اما دکتر بوبریک هشدار میدهد که این راهحل در بلندمدت آسیبزاست، زیرا اضطراب باقی میماند و وابستگی ایجاد میشود.
او میگوید بسیاری از نوجوانان معتقدند ماریجوانا سالمتر از الکل است و با قانونی شدن آن در بسیاری از کشورها و رواج ویپ، دسترسی بسیار آسان شده است.
او تأکید میکند که هیچکدام راه سالمی برای مدیریت اضطراب نیستند:
«اگر همیشه یک سیگار ماریجوانا در جیبت باشد تا روز مدرسه را بگذرانی، تفاوتی با داشتن بطری ودکا در کشوی میز کار ندارد.»
اضطراب و افسردگی
بسیار رایج است که نوجوانان همزمان دچار اضطراب و افسردگی باشند. بخشی از این موضوع به این دلیل است که سبک زندگی مبتنی بر نگرانی و اجتناب، بسیار فرساینده است.
دکتر بوبریک مثال دختری را میآورد که ورود به دبیرستان جدید باعث اضطراب اجتماعی شدید در او شد. ترس از شکست باعث کنارهگیری او از فعالیتها شد، سپس دچار حمله پانیک شد و از دوستانش فاصله گرفت. در نهایت انزوای شدید، او را به افسردگی جدی کشاند.
این همپوشانی اضطراب و افسردگی بسیار شایع و در عین حال اغلب نادیده گرفته میشود. اگر درمان فقط بر افسردگی تمرکز کند و اضطراب را نبیند، نتیجه مطلوب نخواهد بود.
با این حال، گاهی اضطراب و افسردگی دو اختلال همزمان اما مستقل هستند.
دکتر بوبریک میگوید سؤال کلیدی این است:
«اگر اضطراب را از ذهنت حذف کنیم، آیا هنوز افسرده هستی؟»
درمان اضطراب در نوجوانان
مؤثرترین درمان اضطراب در نوجوانان، درمان شناختی–رفتاری (CBT) است که در صورت نیاز با داروهای ضدافسردگی ترکیب میشود.
CBT به نوجوانان یاد میدهد به اضطراب به شکل متفاوتی فکر کنند و بهجای اجتناب، آن را تحمل و مدیریت کنند. با مواجههی تدریجی با موقعیتهای ترسآور (درمان مواجههای)، پاسخ اضطرابی کاهش مییابد یا از بین میرود.
داروهای SSRI در مواردی استفاده میشوند که شدت اضطراب مانع شرکت مؤثر نوجوان در CBT میشود.