ایران کشوری در خاورمیانه است که با هفت کشور هممرز است: افغانستان، ارمنستان، آذربایجان، عراق، پاکستان، ترکیه و ترکمنستان. همچنین با خلیج عمان، دریای خزر و دریای پارس هم مرز است. کشور عمدتاً خشک یا نیمهخشک است و بهویژه در نواحی ساحلی دریای خزر، آبوهوای نیمهگرمسیری دارد. میانگین ارتفاع ایران ۱۰۳۵ متر است و بلندترین نقطه آن کوه دماوند با ارتفاع ۵۶۷۰ متر است، در حالی که پایینترین نقطه در دریای خزر با ۲۸ متر زیر سطح دریا قرار دارد. مساحت ایران ۱٬۶۴۸٬۱۹۵ کیلومتر مربع است و یکی از کوهستانیترین کشورهای جهان به شمار میرود. فلات ایران بخش وسیعی از کشور را پوشش میدهد و رشتهکوههای قفقاز، زاگرس و البرز میزبان برخی از بلندترین کوههای ایران هستند.
دماوند
کوه دماوند با ارتفاع ۱۸٬۴۱۰ فوت در مرکز رشتهکوه البرز قرار دارد. این رشتهکوه از غرب تا شرق ایران و در امتداد ساحل جنوبی دریای خزر امتداد دارد و بهعنوان مانعی طبیعی بین فلاتهای خشک مرکزی ایران و دامنههای مرطوب ساحل خزر عمل میکند.
کوه دماوند نقش مهمی در اساطیر ایرانی دارد. طبق یک افسانه مشهور، یک اژدهای سهسر به این کوه زنجیر شد تا تا پایان جهان در آنجا باقی بماند. اهمیت کوه به اندازهای است که تصویر آن روی اسکناس ۱۰٬۰۰۰ ریالی ایران چاپ شده است. دماوند همچنین دارای باورهایی درباره قدرتهای جادویی است. چشمههای آب گرم در دامنههای کوه نشاندهنده فعالیت آتشفشانی زیر سطح زمین هستند.
کوه دماوند زیستگاه حیوانات متنوعی از جمله بز و میش وحشی، خرسها و پلنگهاست. همچنین گونههای مختلف پرندگان در این کوه یافت میشوند و گلهای وحشی مانند لالههای کوهی سراسر دماوند را فرا گرفتهاند. گروهی از کوهنوردان پیشنهاد کردهاند که دماوند به عنوان میراث ملی ثبت شود. همچنین یک جشن باستانی به نام نوروز طبری بر اساس نام این کوه برگزار میشود.
علمکوه
کوه علمکوه دومین کوه بلند ایران با ارتفاع ۱۵٬۹۰۶ فوت است و بخشی از رشتهکوه البرز در شمال ایران محسوب میشود. دامنههای شمالی که به دریای خزر مشرفاند مرطوب و پوشیده از گیاهان هستند، در حالی که دامنههای جنوبی رو به کویر خشک و بیابانی هستند. قله این کوه در تمام طول سال پوشیده از برف است.
سبلان
کوه سبلان یک آتشفشان خاموش است و در رشتهکوه البرز قرار دارد. ارتفاع آن ۱۵٬۷۴۸ فوت است و سومین کوه بلند ایران به شمار میرود. این کوه دارای مناظر باشکوه است و در بالای آن یک دریاچه وجود دارد که بیشتر سال یخزده است. چشمههای معدنی که خاصیت درمانی دارند از دامنههای کوه جاری میشوند. این کوه مجسمهای طبیعی از عقاب نیز دارد و یکی از جاذبههای گردشگری مشهور ایران است. علاوه بر این، برای پیروان زرتشتی اهمیت مذهبی دارد، زیرا آنها معتقدند زرتشت، بنیانگذار زرتشتیگری، در این کوه به مراقبه پرداخته است.
اهمیت ژئوپولیتیکی کوههای ایران
نیمی از سرزمین ایران با رشتهکوهها پوشیده شده است. البرز و زاگرس دو رشتهکوه مهم ایران هستند. این کوهها مزایای زیادی برای کشور دارند:
- ایجاد موانع طبیعی برای مناطق مرکزی ایران
- جریان آبهای بهاری با خواص درمانی گفته شده
- مراتع برای جوامع عشایری
- جذب کوهنوردان حرفهای که به صنعت اکوتوریسم کشور کمک میکنند
ایران همچنین به محدود کردن جریان رود هیرمند توسط افغانستان اعتراض کرده است، به ویژه در فصلهای خشک، زیرا شاخههای رودخانه سدسازی شدهاند. نبود مرز دریایی مشخص با عراق باعث اختلافات فضایی شده است. همچنین ایران و امارات متحده عربی بر سر جزیرههای ابوموسی و تنب اختلاف دارند. دریای خزر نیز محل اختلاف میان برخی کشورها از جمله آذربایجان، روسیه و قزاقستان بوده که بر اساس معاهده تعیین محدوده بستر دریا به روش فاصله مساوی سهمبندی شده، هرچند ایران بر یکپنجم سهم خود تأکید دارد.
جدول بلندترین کوههای ایران
| رتبه | کوه | ارتفاع |
|---|---|---|
| ۱ | دماوند | ۱۸٬۴۰۶ فوت |
| ۲ | علمکوه | ۱۵٬۹۰۶ فوت |
| ۳ | سبلان | ۱۵٬۷۸۴ فوت |
| ۴ | زردکوه | ۱۴٬۹۲۱ فوت |
| ۵ | کوه هزار | ۱۴٬۷۶۴ فوت |
| ۶ | دنا | ۱۴٬۴۶۵ فوت |
| ۷ | کوه پلور | ۱۳٬۸۷۵ فوت |
| ۸ | کوه جوپار | ۱۳٬۶۱۵ فوت |
| ۹ | شیرکوه | ۱۳٬۲۸۷ فوت |
| ۱۰ | تفتان | ۱۲٬۹۳۰ فوت |