ADHD میتواند شروعکردن و ادامهدادن کارها را دشوار کند و اغلب به کاهش انگیزه منجر میشود. تقسیم کارها به گامهای کوچکتر میتواند به افزایش انگیزه کمک کند. اگر ADHD بر انگیزه شما اثر گذاشته است، صحبت با یک متخصص ضروری است.
اختلال نقص توجه/بیشفعالی (ADHD) یک وضعیت عصبرشدی است که با بیشفعالی، تکانشگری و بیتوجهی شناخته میشود. بهدلیل همین علائم، کودکان و بزرگسالان مبتلا به ADHD اغلب بهاشتباه با برچسبهایی مانند «بیانگیزه»، «تنبل» یا «بیتفاوت» توصیف میشوند؛ برچسبهایی منفی که ناعادلانه و آسیبزنندهاند.
بیحرکتی، کندی یا آنچه به «فلج ADHD» معروف است و در برخی افراد مبتلا دیده میشود، اغلب بازتاب اختلال در کارکردهای اجرایی است. درک این اختلالها برای اصلاح سوءبرداشتهای رایج اهمیت دارد و مستلزم شناخت این است که ADHD چگونه میتواند انگیزه را تحتتأثیر قرار دهد و چرا این وضعیت اغلب بهغلط تفسیر میشود.
ADHD چگونه بر انگیزه اثر میگذارد
نقصهای کارکرد اجرایی در ADHD میتوانند توانایی فرد را برای شروع، سازماندهی و حفظ تلاش روی یک کار یا پروژه کاهش دهند. فرد ممکن است بخواهد شروع کند، اما نتواند بههیچشکل پیش برود؛ مسئلهای که سطح انگیزه را پایین میآورد.
این تفاوتها در کارکرد اجرایی میتواند واکنشهای منفی اطرافیان را بهدنبال داشته باشد. دیگران ممکن است از ناهمخوانی عملکرد فرد مبتلا به ADHD سردرگم یا کلافه شوند؛ بهویژه وقتی فرد در کارهای محرک، جالب یا نوآورانه خوب عمل میکند، اما در کارهای خستهکننده یا تکراری عملکرد ضعیفتری دارد.
فلج ADHD
افراد مبتلا به ADHD معمولاً در تصمیمگیریهای سریع توانمندند، اما هنگام انجام کارهایی که نیاز به سازماندهی اطلاعات دارند، دچار مشکل میشوند. گاهی حجم زیاد دادهها آنها را زمینگیر میکند؛ حالتی که میتواند طاقتفرسا باشد و به «فلج ADHD» بینجامد.
این فلج میتواند باعث شود تعیین اینکه از کجا و چگونه شروع کنند تقریباً ناممکن به نظر برسد. حتی اگر بتوانند کاری را آغاز کنند، حفظ هوشیاری و ادامهدادن آن برایشان دشوار است. آنها میدانند چه کارهایی لازم است تا کارها تمام شود، اما با وجود تلاش زیاد، نمیتوانند پیش بروند.
فلج ADHD میتواند به مدیریت ضعیف زمان، دشواری در اولویتبندی، ابهام و کاهش تمرکز، و نوسان سریع خلق یا هیجانها منجر شود.
بیحوصلگی و انگیزه
بیحوصلگی میتواند برای کودکان و بزرگسالان مبتلا به ADHD مشکلساز شود. حفظ تمرکز روی کاری کسلکننده ممکن است تقریباً غیرممکن باشد، زیرا توجه آنها به فعالیتها و افکار جذابتر منحرف میشود.
پس از ناکامیهای مکرر، کودک یا بزرگسال مبتلا به ADHD ممکن است انگیزه کمتری احساس کند. ممکن است برای هیجانزدهشدن و امیدوارماندن درباره چیزی تلاش کند، اما بارها و بارها دلسرد شود.
از آنجا که ADHD شروعکردن، سازماندهی و پایبندی به کارها را دشوار میکند، افراد مبتلا اغلب احساس بیحوصلگی یا ناکامی میکنند و این الگوها بهتدریج سطح انگیزه را نیز کاهش میدهد.
آیا ADHD دارم یا تنبل هستم؟
اگر تمرکز یا انرژی لازم برای انجام کارها را ندارید، ممکن است بپرسید آیا علت آن ADHD است یا چیز دیگری. حتی ممکن است نقش تنبلی را زیر سؤال ببرید. اگر چنین نگرانیای دارید، گام بعدی مناسب گفتوگو با پزشک یا متخصص سلامت روان است.
هرچند ADHD معمولاً در کودکی تشخیص داده میشود—اغلب بین ۴ تا ۷ سالگی بسته به شدت علائم—اما همیشه اینطور نیست و تشخیص در بزرگسالی نیز رخ میدهد.
تشخیص میتواند بر اساس جنسیت هم متفاوت باشد. مردان مبتلا به ADHD معمولاً بیشفعالتر و تکانشگرترند و چون این علائم اخلالگرتر است، بیشتر تشخیص داده میشوند. در مقابل، ADHD در زنان غالباً با بیتوجهی بروز میکند؛ علامتی کمجلوهتر که باعث نادیدهماندن تشخیص میشود.
علائم ADHD اغلب بد فهمیده میشوند
از آنجا که افراد مبتلا به ADHD در تمرکز و تکمیل کارها مشکل دارند، دیگران اغلب بهاشتباه این رفتارها را تنبلی مینامند. متأسفانه، برخی مبتلایان—بهویژه اگر تشخیص دقیقی نگرفته باشند—این برچسبها را درونی میکنند.
برچسب «تنبل» زدن به افراد مبتلا به ADHD به انگ سلامت روان دامن میزند. مهم است بدانیم ADHD یک وضعیت عصبرشدی است که تحتتأثیر عواملی مانند ژنتیک، تفاوتهای مغزی و مواجهه با خطرات محیطی شکل میگیرد. علائم ADHD ناشی از تنبلی نیست.
عوامل دیگری که بر انگیزه اثر میگذارند
اگر ADHD ندارید اما با کاهش انگیزه مواجهاید، عوامل دیگری هم میتوانند تمرکز و بهرهوری شما را دشوار کنند:
-
اضطراب: میتواند بیقراری و دشواری تمرکز ایجاد کند و انجام کارها را سختتر سازد.
-
بیحوصلگی: احساس گیر افتادن یا دلزدگی از کاری خاص—بهدلیل بیعلاقگی یا تکراریبودن—میتواند انگیزه را کاهش دهد.
-
افسردگی: افراد افسرده بهدلیل اختلال در کنترل شناختی اغلب انگیزه کمتری دارند. علائم دیگری مانند کاهش علاقه، مشکل در حافظه و تمرکز نیز انگیزه را پایین میآورد.
اگر حفظ انگیزه برایتان دشوار است، گفتوگو با پزشک یا درمانگر برای ارزیابی و راهنمایی بیشتر میتواند مفید باشد.
اهمیت درمان ADHD
اگر با مشکلات انگیزشی یا سایر علائم ADHD مواجه هستید، درمان فعالانه اهمیت دارد. با یک متخصص پزشکی باتجربه در درمان ADHD ارتباط بگیرید و بهطور منظم و شفاف درباره علائم خود صحبت کنید.
درمان ADHD بهشدت به علائم و نیازهای فردی بستگی دارد و اغلب شامل دارودرمانی و مداخلات رفتاری است:
-
داروهای رایج شامل محرکها، ضدافسردگیها و داروهای غیرمحرک ADHD هستند.
-
مداخلات رفتاری نیز میتوانند مؤثر باشند؛ از جمله رواندرمانی و مجموعهای از راهکارها که توسط والدین و معلمان اجرا میشود.
چگونه انگیزه را در ADHD بهبود دهیم
یافتن راههایی برای مدیریت علائم ADHD میتواند شما را باانگیزهتر و کارآمدتر کند. دفعه بعد که شروعکردن یا ماندن روی کار برایتان سخت شد، این ایدهها را امتحان کنید:
-
پروژهها را به بخشهای کوچکتر و قابلمدیریت تقسیم کنید.
-
اگر امکان دارد، برخی کارها را واگذار کنید.
-
ورزش کنید یا حرکت بدنی را در روزتان بگنجانید.
-
برای گامهای کوچک در مسیر هدف، پاداش فوری بدهید.
-
اهداف کوچکتر تعیین کنید.
-
یک بازه زمانی کوتاه و کمفشار (مثلاً ۱۰ یا ۱۵ دقیقه) کنار بگذارید و متعهد شوید فقط همان مدت روی کاری که در آن گیر کردهاید کار کنید.
مداخلاتی که بر بهبود کارکردهای اجرایی تمرکز دارند نیز برای افزایش انگیزه و بهرهوری مفیدند. نمودارهای پاداش، برنامهریزهای روزانه و چکلیستهای روزانه همگی راهبردهایی هستند که به کودکان و بزرگسالان مبتلا به ADHD کمک میکنند بهتر برنامهریزی کنند، منظم بمانند و کارها را به انجام برسانند.