افراد مبتلا به ADHD اغلب در بهخاطر سپردن مطالب مشکل دارند، زیرا تمرکز روی اطلاعات مهم برایشان دشوار است. ADHD بر حافظه کاری اثر میگذارد و دنبالکردن دستورالعملها یا تکمیل کارها را سخت میکند. میان ADHD و مشکلات حافظه ارتباط وجود دارد، اما برای درک ارتباط آن با کاهش یا از دست دادن حافظه به پژوهشهای بیشتری نیاز است.
ADHD و حافظه بههم مرتبط هستند و بسیاری از افراد مبتلا به اختلال نقص توجه/بیشفعالی (ADHD) در جنبههایی از حافظه دچار مشکل میشوند.
ADHD با دشواری در توجه، تکانشگری و بیشفعالی شناخته میشود. مغز افراد مبتلا به ADHD اطلاعات را متفاوت از افراد نوروتیپیک پردازش میکند و همین تفاوت میتواند باعث چالشهایی در حافظه شود.
این افراد ممکن است در یادآوری، تمرکز، سازماندهی و تشخیص اطلاعات مهم از غیرمهم مشکل داشته باشند. حواسپرتی، فراموشکاری یا سختی در شروع کارها در آنها شایع است. دستورالعملهای طولانی و چندمرحلهای اغلب برایشان آزاردهنده و حتی غیرقابلپیگیری است.
در این مطلب، رابطه ADHD و حافظه بررسی میشود؛ از جمله اینکه این اختلال چگونه بر حافظه کاری و حافظه بلندمدت اثر میگذارد و چه راهکارهایی میتواند به تقویت و بهبود حافظه در افراد مبتلا به ADHD کمک کند.
ارتباط بین ADHD و حافظه
پژوهشها نشان میدهد افراد مبتلا به ADHD انواعی از مشکلات حافظه، از جمله ضعف در حافظه کوتاهمدت و بلندمدت را تجربه میکنند. بسیاری از نشانههای ADHD، بهویژه مشکلات مربوط به توجه، میتوانند بر نحوه رمزگذاری و ذخیره اطلاعات در حافظه اثر بگذارند.
از آنجا که کودکان و بزرگسالان مبتلا به ADHD ممکن است به برخی محرکهای محیطی بهاندازه کافی توجه نکنند، احتمال کمتری دارد که از آن اطلاعات خاطرهای پایدار بسازند.
سه نوع اصلی ADHD وجود دارد و هر کدام میتوانند اثر متفاوتی بر حافظه داشته باشند:
-
ADHD نوع بیشفعال/تکانشگر: این افراد بیشفعالی و تکانشگری دارند اما الزاماً مشکل توجه ندارند. با این حال، چون اغلب در حال حرکتاند، ممکن است اطلاعاتی را از دست بدهند.
-
ADHD نوع بیتوجه: این افراد در تمرکز و ماندن روی یک کار مشکل دارند. از آنجا که توجه کافی به اطلاعات ندارند، خاطرهها بهدرستی رمزگذاری نمیشوند.
-
ADHD نوع ترکیبی: شامل هر دو ویژگی بیشفعال/تکانشگر و بیتوجه است و شایعترین نوع ADHD محسوب میشود.
ADHD و حافظه کاری
مطالعات نشان میدهد افراد مبتلا به ADHD اغلب با مشکلات قابلتوجهی در حافظه کاری روبهرو هستند.
حافظه کاری یک «سیستم ذخیرهسازی موقت» در مغز است که هنگام حل مسئله یا انجام یک فعالیت، چند فکر یا داده را همزمان نگه میدارد. این نوع حافظه به ما کمک میکند اطلاعات را برای مدت کوتاهی نگه داریم، روی کار تمرکز کنیم و بدانیم قدم بعدی چیست.
حافظه کاری برای انجام کارهای روزمره مانند پیروی از دستورالعملها، برنامهریزی، مدیریت زمان و سازماندهی فعالیتها بسیار حیاتی است.
نقص در حافظه کاری توضیح میدهد چرا کودکان و بزرگسالان مبتلا به ADHD در منظمماندن، پیگیری کارها و به پایان رساندن پروژهها مشکل دارند.
مطالعهای در سال ۲۰۲۰ نشان داد بیشتر کودکان مبتلا به ADHD دچار اختلال در حافظه کاری هستند. پژوهشهای پیشین نیز نتایج مشابهی را در بزرگسالان نشان داده بودند.
ADHD و حافظه بلندمدت
پژوهشها همچنین نشان میدهد ADHD میتواند بر حافظه بلندمدت اثر بگذارد. هرچند عملکرد ضعیفتر بزرگسالان مبتلا به ADHD در آزمونهای حافظه بلندمدت بهخوبی ثبت شده، اما دلیل دقیق این مسئله کاملاً روشن نیست.
مطالعهای در سال ۲۰۱۷ عملکرد بزرگسالان مبتلا به ADHD را در آزمونهای حافظه بلندمدت بررسی کرد. نتایج نشان داد این افراد در آزمونهای حافظه کلامی بهطور معناداری ضعیفتر از گروه کنترل عمل کردند.
پژوهشگران نتیجه گرفتند که این نقصها بیشتر به مشکلات رمزگذاری اطلاعات مربوط است، نه به مشکل در بازیابی خاطرهها.
ADHD و از دست دادن حافظه
ADHD و اختلالات مرتبط با کاهش حافظه گاهی اثرات مشابهی بر مغز دارند. برای مثال، برخی پژوهشها نشان دادهاند ویژگیهای ADHD میتوانند با اختلال شناختی خفیف (MCI)، که نوعی زوال عقل است، همپوشانی داشته باشند.
به همین دلیل، این پرسش مطرح شده که آیا ADHD میتواند خطر بروز مشکلات حافظه مانند زوال عقل یا آلزایمر را افزایش دهد یا نه.
با این حال، ارتباط دقیق میان این شرایط هنوز مشخص نیست و برای پاسخ قطعی به پژوهشهای بیشتری نیاز است.
چگونه حافظه کاری را در ADHD بهبود دهیم؟
پژوهشها نشان میدهد تمرینهای ذهنی میتوانند حافظه کاری را در افراد مبتلا به ADHD تقویت کنند. حافظه کاری مانند یک عضله است: انعطافپذیر، قابل تمرین و قابل تقویت.
برخی راهکارهای عملی عبارتاند از:
استفاده از ابزارهای آنلاین تقویت حافظه
وبسایتها و اپلیکیشنهایی وجود دارند که تمرینهایی برای تقویت حافظه دیداری و شنیداری ارائه میدهند و میتوانند به بهبود مهارتهای حافظه کمک کنند.
انجام بازیهای فکری
برخی شواهد نشان میدهد تمرینهای شناختی یا بازیهای مغزی میتوانند حافظه کاری، توجه، حل مسئله و استدلال را بهبود دهند. این بازیها ممکن است شامل حفظکردن، تشخیص الگو، برنامهریزی، معماهای بصری، منطق و ریاضی باشند.
استفاده از راهبردهای حافظه
اگر میدانید حافظهتان ضعیف است، از ابزارهای کمکی استفاده کنید؛ مثل یادداشتبرداری، استفاده از تکنیکهای یادسپاری (Mnemonic) و تنظیم یادآور در تلفن همراه.
انجام یک کار در هر زمان
حافظه کاری ضعیف باعث میشود انجام همزمان چند کار دشوار باشد. بهتر است چندوظیفگی را کنار بگذارید و روی یک فعالیت تمرکز کنید. حذف عوامل حواسپرتی تا حد امکان بسیار کمککننده است.
همچنین میتوانید برای خود محدودیت زمانی تعیین کنید و آلارم بگذارید تا تمام تمرکزتان را در بازهای کوتاه روی یک کار بگذارید. این کار احتمال حواسپرتی و فراموشکردن بازگشت به کار اصلی را کاهش میدهد.
ورزش
برخی پژوهشها نشان میدهد فعالیت بدنی میتواند ابزار غیر دارویی مؤثری برای مدیریت علائم ADHD و بهبود ساختار و عملکرد مغز باشد.
مطالعهای نشان داد کودکانی که در برنامههای ورزشی بعد از مدرسه شرکت کردند، در تکالیفی که به حافظه کاری نیاز داشت عملکرد بهتری داشتند.
مصرف دارو
داروهای محرک معمولاً برای درمان ADHD تجویز میشوند. شواهدی وجود دارد که نشان میدهد این داروها میتوانند عملکرد بخشهایی از مغز مرتبط با حافظه کاری را نیز بهبود دهند.
در نظر گرفتن درمان روانشناختی
درمانهایی مانند درمان شناختیـرفتاری (CBT) میتوانند به مدیریت مشکلات حافظه مرتبط با ADHD کمک کنند. CBT بر تغییر افکار، رفتارها و هیجانهایی تمرکز دارد که به مشکلات دامن میزنند و مهارتهایی مانند مدیریت زمان و هدفگذاری را آموزش میدهد.
جمعبندی
تمرینهای تقویت حافظه کاری میتوانند به بهبود تمرکز، کنترل تکانشگری و تقویت مهارتهای حل مسئله کمک کنند.
پرهیز از چندوظیفگی، مصرف دارو (در صورت نیاز)، ورزش و درمان روانشناختی نیز از راهکارهای مؤثر برای مدیریت مشکلات حافظه در ADHD هستند.