روانپزشک میتواند برای ADHD دارو تجویز کند، اما روانشناس معمولاً چنین اختیاری ندارد. درمان ADHD به بهبود مدیریت زمان، سازماندهی و مهارتهای حل مسئله کمک میکند. روانپزشکان ADHD را در سطح عصبی و زیستی درک میکنند.
اگر تشخیص اختلال نقص توجه/بیشفعالی (ADHD) گرفتهاید یا شک دارید که ممکن است به ADHD مبتلا باشید، مراجعه به یک روانپزشک متخصص ADHD میتواند گزینه مناسبی باشد.
روانپزشک یک پزشک متخصص سلامت روان است که میتواند شما را در بررسی گزینههای درمانی راهنمایی کند. روانپزشکان برخلاف روانشناسان، امکان تجویز دارو دارند.
روانپزشکی که بهطور تخصصی روی ADHD کار میکند، معمولاً نسبت به پزشک عمومی، بهروزتر با پژوهشها و درمانهای جدید مرتبط با ADHD آشناست.
ADHD چیست؟
اختلال نقص توجه/بیشفعالی (ADHD) یک اختلال مغزی است که هم کودکان و هم بزرگسالان را درگیر میکند. علائم آن میتواند شامل مشکل در تمرکز، بیشفعالی و دشواری در کنترل رفتار باشد.
سه نوع اصلی ADHD وجود دارد (اگرچه درمان آنها تا حد زیادی مشابه است):
-
ADHD نوع ترکیبی: شایعترین نوع که ترکیبی از بیتوجهی، حواسپرتی، بیشفعالی و تکانشگری است.
-
ADHD نوع بیشفعال/تکانشگر: کمیابترین نوع که با بیشفعالی و تکانشگری بدون بیتوجهی مشخص میشود.
-
ADHD نوع بیتوجه و حواسپرت: علائم اصلی شامل بیتوجهی و حواسپرتی است، بدون بیشفعالی.
ADHD نسبتاً شایع است؛ تخمین زده میشود حدود ۱۰ درصد کودکان در مقطعی از زندگی تشخیص ADHD گرفتهاند. همچنین حدود ۴٫۴ درصد بزرگسالان به ADHD مبتلا تشخیص داده شدهاند که شیوع آن در مردان بیشتر از زنان است.
درمان ADHD
انواع مختلفی از درمان برای ADHD وجود دارد، از جمله:
-
درمان شناختیـرفتاری (CBT) ویژه ADHD
-
درمان شناختی مبتنی بر ذهنآگاهی
-
رفتاردرمانی دیالکتیکی (DBT)
-
کوچینگ ADHD
-
رواندرمانی حمایتی
-
درمان بینفردی
-
گروهدرمانی
-
درمان روایتی
-
درمان تعامل والد–کودک
درمان همچنین به افراد مبتلا به ADHD کمک میکند با چالشهای عاطفیِ متفاوت بودن عصبی (نورودایورسیتی) در جامعهای که برای افراد نوروتیپیک طراحی شده، کنار بیایند.
بسیاری از افراد مبتلا به ADHD کمالگرا هستند و وقتی به اهداف بالای خود نمیرسند، دچار ناامیدی میشوند؛ این وضعیت میتواند به افسردگی منجر شود. تخمین زده میشود نزدیک به ۲۰ درصد افراد مبتلا به ADHD به اختلال افسردگی اساسی نیز دچار باشند.
چه فرد در کودکی تشخیص ADHD گرفته باشد و چه در بزرگسالی، معمولاً راهکارهای شخصی برای جبران مشکلات خود پیدا کرده است. با این حال، رواندرمانی میتواند روشهای سادهتر و مؤثرتری برای کنار آمدن با ADHD آموزش دهد.
درمان به چه چیزهایی کمک میکند؟
درمان میتواند به بهبود:
-
مدیریت زمان
-
سازماندهی
-
مهارتهای حل مسئله
کمک کند و همچنین احساس کنترل بیشتر بر زندگی را افزایش دهد. وقتی فرد احساس کند علائمش قابل مدیریت هستند، راحتتر میپذیرد که این نشانهها نقص شخصیتی نیستند، بلکه پیامدهای زندگی با ADHD هستند.
درمان و کاهش انگزدن به خود
بسیاری از افراد مبتلا به ADHD با انگ درونیشده دستوپنجه نرم میکنند؛ یعنی چیزی که هرگز درباره یک دوست یا عزیزشان قضاوت نمیکنند، اما درباره خودشان بهشدت قضاوتگر هستند. درمان، بهویژه درمان روایتی، میتواند به آنها کمک کند داستان متفاوت و مهربانانهتری درباره خودشان بسازند.
روانپزشک ADHD در برابر درمانگر ADHD
هر دو گروه میتوانند به مدیریت علائم ADHD کمک کنند، اما نقشهای متفاوتی دارند.
روانپزشک:
-
میتواند دارو تجویز کند
-
اختلالات را از منظر زیستی و عصبی بررسی میکند
درمانگر / روانشناس:
-
معمولاً نمیتواند دارو تجویز کند
-
به فرد کمک میکند علائم را مدیریت کرده و مهارتهای مقابلهای بیاموزد
روانپزشک بهعنوان پزشک، امکان تجویز دارو دارد و میتواند درباره تعامل مغز و هیجانات توضیح دهد.
روانشناس میتواند آزمونهای تشخیصی ADHD را اجرا کند و در جلسات درمانی، مهارتها و راهبردهای لازم برای مدیریت چالشها را آموزش دهد. در صورت نیاز به دارو، روانشناس فرد را به روانپزشک ارجاع میدهد (اگرچه در برخی ایالتها، روانشناسان نیز اجازه تجویز دارو دارند).
آیا روانپزشک میتواند ADHD را تشخیص دهد؟
هر متخصص سلامت روان دارای مجوز میتواند ADHD را تشخیص دهد، اما مزیت کار با روانپزشک این است که او هم تشخیص میدهد و هم درمان دارویی را مدیریت میکند. همچنین میتواند اختلالات روانی همزمان را رد یا درمان کند.
ADHD و سلامت جسمی
روانپزشک میتواند به مدیریت عوارض جانبی داروها و اثر ADHD (مثل فراموش کردن ویزیتها) بر سلامت جسمی کمک کند. بسیاری از افراد مبتلا به ADHD دچار مشکلاتی مانند آسم، رینیت آلرژیک و اگزما نیز هستند.
اختلالات همزمان
برخی افراد علاوه بر ADHD به اختلالاتی مانند اضطراب یا سوءمصرف مواد مبتلا هستند. روانپزشک ADHD میتواند درمان این اختلالات را هماهنگ کند و در صورت نیاز، ترکیب مناسبی از داروها را پیشنهاد دهد. همچنین ممکن است درمانگران یا متخصصان دیگری را معرفی کند که تجربه کار با ADHD را دارند.
چگونه یک روانپزشک ADHD پیدا کنیم؟
جستوجو ممکن است دشوار به نظر برسد، اما میتوان آن را به چند مرحله ساده تقسیم کرد:
-
جستوجوی آنلاین: روانپزشکان متخصص ADHD در منطقه خود را پیدا کنید.
-
بررسی بیمه: ببینید کدام پزشکان بیمه شما را میپذیرند یا گزینههای کمهزینه را بررسی کنید.
-
بررسی زمانبندی: مطمئن شوید برنامه کاری پزشک با زمان شما هماهنگ است.
MD یا DO؟
میتوانید بین پزشک پزشکی (MD) یا پزشک طب استئوپاتیک (DO) انتخاب کنید. هر دو صلاحیت تجویز دارو دارند، اما DOها معمولاً رویکرد کلنگرتر (ذهن–بدن) دارند.
درمان آنلاین یا حضوری؟
-
آنلاین: راحت و بدون نیاز به رفتوآمد، اما ممکن است حریم خصوصی کمتر باشد.
-
حضوری: حریم خصوصی بیشتر و ارتباط چهرهبهچهره، بدون مشکلات اینترنت.
پرسوجو از دوستان و خانواده
میتوانید از دوستان، اعضای خانواده، پزشک عمومی یا درمانگر فعلی خود درباره معرفی روانپزشک مناسب سؤال کنید. برای کودکان، مدرسه یا پزشک اطفال نیز میتواند راهنمایی کند.
ترجیحات شخصی
برخی افراد ترجیح میدهند با روانپزشکی همجنس، همفرهنگ یا حامی جامعه LGBTQIA+ کار کنند. مشخص کردن این ترجیحات به محدود کردن گزینهها کمک میکند.
جستوجو در شبکههای اجتماعی
اگر محتوای ADHD در شبکههای اجتماعی توجه شما را جلب کرده و تولیدکننده آن روانپزشکِ دارای مجوز در منطقه شماست، میتوانید درباره پذیرش بیمار جدید یا معرفی همکارانش از او سؤال کنید.
انتخاب روانپزشک مناسب برای ADHD گامی مهم در مسیر درمان است. با آگاهی، پرسوجو و توجه به نیازهای شخصی خود، میتوانید متخصصی پیدا کنید که بهترین حمایت را در این مسیر به شما ارائه دهد.