درباره HIV باورهای نادرست و اطلاعات اشتباه زیادی وجود دارد که اغلب باعث انگزنی اجتماعی و ترس از افشا میشود. آشنایی با واقعیتهای علمی HIV و شرایط زندگی با این ویروس میتواند به کاهش این ترسها کمک کند. در ادامه، به رایجترین پرسشها درباره ویروس نقص ایمنی انسانی یا همان HIV پاسخ میدهیم تا درک دقیقتری از نحوه انتقال، افراد در معرض خطر و روشهای درمان آن داشته باشید.
HIV دقیقاً چیست؟
HIV ویروسی است که به سیستم ایمنی بدن حمله کرده و آن را تضعیف میکند. در نتیجه، بدن توان کمتری برای مقابله با بیماریها و عفونتها خواهد داشت. این ویروس از طریق مایعات بدن مانند خون و مایع منی منتقل میشود.
در حال حاضر، درمان قطعی برای HIV وجود ندارد، اما روشهای درمانی مؤثری در دسترس هستند که به افراد مبتلا کمک میکنند زندگی سالم و طولانی داشته باشند.
تفاوت HIV و AIDS چیست؟
اگر HIV درمان نشود، ممکن است به مرحلهای به نام ایدز (AIDS) یا سندرم نقص ایمنی اکتسابی برسد. این روند معمولاً بین ۵ تا ۱۰ سال طول میکشد.
ایدز شدیدترین و آخرین مرحله عفونت HIV است؛ زمانی که ویروس تعداد زیادی از گلبولهای سفید را از بین برده و بدن دیگر قادر به مقابله با عفونتها نیست. گلبولهای سفید نقش کلیدی در سیستم ایمنی دارند.
علائم ایدز میتواند شامل موارد زیر باشد:
- تبهای مداوم، اسهال و سردرد
- خستگی شدید
- کاهش وزن قابل توجه
- عفونتهای فرصتطلب مانند ذاتالریه و سل
در صورت عدم درمان، ایدز میتواند کشنده باشد.
چه افرادی بیشتر در معرض خطر ابتلا به HIV هستند؟
برخی افراد نسبت به دیگران خطر بیشتری برای ابتلا به HIV دارند، از جمله:
- افرادی که آلت تناسلی دارند و بدون کاندوم با افراد مشابه خود رابطه جنسی دارند
- افرادی که رابطه جنسی واژینال یا مقعدی بدون محافظت با فرد HIV مثبت داشتهاند
- افرادی که از سرنگ یا سوزن مشترک استفاده میکنند یا با خون آلوده تماس دارند
- نوزادانی که والد زایمانکننده آنها HIV مثبت است
HIV چگونه منتقل میشود؟
HIV میتواند از طریق مایعات مختلف بدن منتقل شود، از جمله:
- پیشاب
- مایع منی
- خون
- ترشحات واژن
- ترشحات مقعدی
- شیر مادر
برای انتقال ویروس، این مایعات باید از طریق زخم، بریدگی یا غشاهای مخاطی وارد جریان خون فرد دیگر شوند.
بیشتر موارد انتقال از طریق رابطه جنسی واژینال یا مقعدی بدون کاندوم رخ میدهد. انتقال از طریق رابطه دهانی ممکن است، اما احتمال آن بسیار کمتر است.
انتقال جنسی HIV تنها زمانی ممکن است که فرد مبتلا بار ویروسی قابل تشخیص داشته باشد. درمان مؤثر میتواند بار ویروسی را به سطح غیرقابل انتقال برساند.
استفاده مشترک از سرنگ و سوزن در تزریق مواد مخدر نیز از راههای پرخطر انتقال است.
همچنین فرد باردار مبتلا به HIV میتواند ویروس را قبل، حین یا بعد از زایمان (از طریق شیر مادر) به نوزاد منتقل کند. طبق گزارش Office on Women’s Health، اگر فرد باردار تحت درمان باشد و بار ویروسی غیرقابل تشخیص داشته باشد، احتمال انتقال به نوزاد کمتر از یک درصدTrusted Source است.
HIV چگونه منتقل نمیشود؟
HIV از طریق تماسهای روزمره و غیرجنسی منتقل نمیشود.
سرفه یا عطسه، دست دادن، در آغوش گرفتن، استفاده از سرویسهای بهداشتی عمومی یا استخر باعث انتقال HIV نمیشوند.
همچنین HIV از طریق بزاق منتقل نمیشود، بنابراین بوسیدن، استفاده مشترک از ظروف غذا و نوشیدنی خطری ندارد.
U=U به چه معناست؟
U=U مخفف عبارت Undetectable = Untransmittable است؛ یعنی «غیرقابل تشخیص = غیرقابل انتقال».
این مفهوم نشان میدهد که اگر فرد مبتلا به HIV تحت درمان مؤثر باشد و بار ویروسی او به سطح غیرقابل تشخیص برسد، عملاً خطر انتقال ویروس به شریک جنسی وجود ندارد.
چگونه میتوان خطر ابتلا به HIV را کاهش داد؟
مطمئنترین راه پیشگیری، پرهیز کامل از رابطه جنسی حضوری و استفاده نکردن از سرنگ مشترک است، اما این تنها گزینه نیست.
میتوانید با روشهای زیر خطر ابتلا را کاهش دهید:
- گفتوگوی صادقانه درباره وضعیت بیماریهای مقاربتی با شریک جنسی
- استفاده صحیح و مداوم از کاندوم
- مصرف داروی پیشگیری قبل از مواجهه (PrEP)
- انجام آزمایشهای منظم بیماریهای مقاربتی
- درمان سریع عفونتهای شناساییشده
PrEP چیست؟
PrEP دارویی است که بهصورت منظم مصرف میشود تا خطر ابتلا به HIV کاهش یابد. این دارو به شکل قرص یا تزریق در دسترس است و مانع تکثیر ویروس در بدن میشود.
طبق اعلام CDCTrusted Source، مصرف صحیح PrEP میتواند خطر انتقال جنسی HIV را تا حدود ۹۹ درصد کاهش دهد.
برای مصرفکنندگان تزریقی مواد مخدر، قرص PrEP میتواند خطر ابتلا را حداقل ۷۴ درصد کاهش دهد. نسخه تزریقی PrEP برای این گروه توصیه نمیشود.
PEP چیست؟
PEP دارویی اضطراری است که بعد از تماس احتمالی با HIV مصرف میشود تا از تکثیر ویروس جلوگیری کند.
اگر رابطه جنسی بدون محافظت داشتهاید، از وسایل تزریق مشترک استفاده کردهاید یا مورد تجاوز جنسی قرار گرفتهاید، ممکن است PEP برای شما مناسب باشد.
مصرف PEP باید حداکثر تا ۷۲ ساعت پس از تماس آغاز شود و دوره آن ۲۸ روز است. هرچه زودتر شروع شود، اثربخشی آن بیشتر است.
هر چند وقت یکبار باید آزمایش HIV بدهیم؟
طبق توصیه CDCTrusted Source، همه افراد ۱۳ تا ۶۴ سال باید حداقل یکبار آزمایش HIV بدهند.
افراد پرخطر بهتر است سالانه یا حتی هر ۳ تا ۶ ماه یکبار آزمایش شوند. زنان باردار نیز باید در اوایل بارداری آزمایش HIV انجام دهند.
HIV چگونه تشخیص داده میشود؟
روشهای مختلفی برای تشخیص HIV وجود دارد که هر کدام بازه زمانی مشخصی برای شناسایی دقیق دارند:
آزمایش اسید نوکلئیک که ویروس را در خون تشخیص میدهد (۱۰ تا ۳۳ روز پس از تماس)
آزمایش آنتیبادی (۲۳ تا ۹۰ روز پس از تماس)
آزمایش سریع آنتیژن/آنتیبادی با خون انگشتی (۱۸ تا ۹۰ روز)
نتیجه منفی باید پس از پایان دوره پنجره دوباره بررسی شود. نتیجه مثبت نیز برای تأیید نهایی مجدداً آزمایش میشود.
علائم اولیه HIV چیست؟
علائم HIV در مراحل مختلف متفاوت است. در مرحله اول، علائم شبیه آنفلوآنزا هستند، مانند:
- تب
- گلودرد
- سردرد
- خستگی
- درد عضلات و مفاصل
تورم غدد لنفاوی، زخمهای دهانی یا بثورات پوستی خارشدار نیز ممکن است دیده شود. در برخی افراد، علائم آنقدر خفیفاند که متوجه آن نمیشوند.
آیا جنسیت تعیینشده در بدو تولد بر علائم تأثیر دارد؟
علائم HIV در همه افراد مشابه است، اما تفاوتهایی وجود دارد.
افرادی که در بدو تولد مرد شناخته شدهاند، ممکن است بیشتر دچار زخم یا ضایعات تناسلی شوند.
افرادی که در بدو تولد زن شناخته شدهاند، بیشتر در معرض عفونتهای واژینال، بیماری التهابی لگن و تغییرات چرخه قاعدگی هستند.
چه مدت طول میکشد تا علائم ظاهر شوند؟
علائم اولیه معمولاً ۲ تا ۴ هفته پس از تماس ظاهر میشوند و ممکن است چند روز تا چند هفته ادامه داشته باشند. در مواردی که علائم خفیف هستند، ممکن است سالها طول بکشد تا نشانههای واضح ظاهر شود.
HIV چگونه درمان میشود؟
درمان HIV با داروهای ضدویروسی (ART) انجام میشود. این درمان میتواند ویروس را به سطح غیرقابل تشخیص برساند و از پیشرفت آن به ایدز جلوگیری کند.
درمان HIV مادامالعمر است، اما باعث میشود فرد زندگی سالمی داشته باشد و خطر انتقال ویروس به دیگران بهشدت کاهش یابد.
جمعبندی
آزمایش منظم، رعایت رابطه جنسی ایمن و پرهیز از استفاده مشترک از وسایل تزریق، مؤثرترین راههای پیشگیری از HIV هستند. اگرچه HIV درمان قطعی ندارد، اما تشخیص زودهنگام و درمان مناسب میتواند کیفیت و طول عمر افراد مبتلا را بهطور چشمگیری افزایش دهد.