پوست شما به رتینوئیدها پاسخگو است، یعنی وقتی ویتامین A را بهصورت موضعی استفاده میکنید، پوست بهراحتی آن را جذب میکند. این ویژگی میتواند به بهبود سلامت پوست کمک کند، از جمله در درمان مشکلاتی مانند آکنه.
ویتامین A چیست؟
ویتامین A یک ماده مغذی ضروری است که از سلامت پوست، چشمها، سیستم تولیدمثل و عملکرد سیستم ایمنی بدن پشتیبانی میکند.
ویتامین A از پیشساخته یا رتینوئیدها در منابع حیوانی مانند گوشت، مرغ و لبنیات یافت میشود.
پیشساز ویتامین A یا کاروتنوئیدها در منابع گیاهی مانند میوهها و سبزیجات وجود دارد.
کبد هر دو نوع را به رتینول تبدیل میکند. سپس این ماده یا در کبد ذخیره میشود یا از طریق سیستم لنفاوی به سلولهای سراسر بدن منتقل میشود.
ویتامین A چه نقشی در بدن دارد؟
ویتامین A نقشهای متعددی در بدن و پوست ایفا میکند، از جمله در:
بینایی
تولیدمثل
عملکرد سیستم ایمنی
عملکرد اندامهایی مانند قلب، ریهها و کلیهها
سلامت پوست، از جمله آکنه
فواید ویتامین A برای پوست
ویتامین A میتواند از چند جهت برای پوست مفید باشد:
بهبود ظاهر چینوچروک و افتادگی پوست
شواهد نشان میدهد رتینوئیدهای موضعی (در واقع همان ویتامین A) با تحریک تولید کلاژن، به کاهش خطوط ریز و چینوچروک کمک میکنند.
رتینوئیدهایی مانند رتینول همچنین با حذف فیبرهای آسیبدیده الاستین و تحریک ایجاد رگهای خونی جدید، میتوانند خاصیت ارتجاعی پوست و افتادگی آن را بهبود دهند.
کاهش لکهای پوستی و آسیبهای ناشی از آفتاب
رژیم غذایی سرشار از کاروتنوئیدها مانند بتاکاروتن میتواند به جلوگیری از آسیب سلولی، پیری پوست و بیماریهای پوستی کمک کند. کاروتنوئیدها همچنین از پوست در برابر عوامل محیطی مانند آلودگی و اشعه UV محافظت میکنند.
رتینوئیدها باعث افزایش نوسازی سلولهای پوستی میشوند. به همین دلیل میتوانند به کاهش لکهای تیره، لکهای ناشی از افزایش سن و آفتابسوختگی کمک کرده و رنگ پوست را یکنواختتر کنند.
کمک به درمان آکنه
آکادمی پوست آمریکا استفاده از رتینوئیدهای موضعی را برای درمان آکنه در نوجوانان و بزرگسالان توصیه میکند.
رتینوئیدها با لایهبرداری سطحی پوست، آلودگی، چربی و سلولهای مرده را از منافذ خارج کرده و از ایجاد جوش جلوگیری میکنند. همچنین با تحریک تولید کلاژن و الاستین، به کاهش ظاهر منافذ باز و جای جوش کمک میکنند.
کمک به درمان پسوریازیس و برخی بیماریهای پوستی دیگر
برخی داروهای موضعی و خوراکی تجویزی برای درمان پسوریازیس حاوی ویتامین A هستند.
رتینوئید موضعی باعث کاهش تشکیل پلاکهای ضخیم پوستی و کاهش عوامل التهابی میشود. در موارد شدید پسوریازیس، پزشک ممکن است داروی خوراکی آسیتریتین را تجویز کند.
داروی بکساروتن که بر پایه ویتامین A ساخته شده، برای درمان نوعی سرطان پوستی به نام لنفوم سلول T پوستی نیز استفاده میشود.
آیا کمبود ویتامین A شایع است؟
در کشورهایی مانند آمریکا، بسیاری از مواد غذایی غنیشده مانند غلات صبحانه و شیر حاوی ویتامین A هستند. همچنین غذاهایی مثل پنیر، کره، میوهها و سبزیجات منابع خوبی از این ویتامین محسوب میشوند.
بر اساس اعلام مؤسسه ملی سلامت آمریکا، افراد بالای ۴ سال باید روزانه حدود ۴۰۰ میکروگرم ویتامین A دریافت کنند. این مقدار هم از منابع گیاهی و هم حیوانی قابل تأمین است.
بیشتر افراد ویتامین A کافی را از رژیم غذایی دریافت میکنند. با این حال، نوزادان نارس و افراد مبتلا به فیبروز کیستیک ممکن است به مقادیر بیشتری نیاز داشته باشند.
کمبود ویتامین A در مناطقی که دسترسی به غذای مغذی وجود دارد نادر است، اما در برخی کشورهای آفریقایی و جنوب شرق آسیا شایعتر است.
روشهای دریافت و استفاده از ویتامین A
ویتامین A در مواد غذایی
برای حمایت از سلامت پوست، رژیم غذایی متنوعی شامل غذاهای غنی از ویتامین A داشته باشید.
رتینوئیدها در منابع حیوانی یافت میشوند مانند:
ماهی سالمون
جگر گاو
لبنیات مانند شیر، کره و پنیر
تخممرغ
ماهی
روغن کبد ماهی
میگو
کاروتنوئیدها در منابع گیاهی وجود دارند مانند:
هویج
گوجهفرنگی
سیبزمینی شیرین
سبزیجات برگ سبز
میوههایی مانند انبه، زردآلو و آلو
مکملهای ویتامین A
اکثر افراد نیازی به مکمل ندارند، اما گزینهها شامل موارد زیر است:
مولتیویتامینها
بتاکاروتن
رتینیل استات یا رتینیل پالمیتات
ترکیب پیشساز و ویتامین A از پیشساخته
رتینوئیدهای موضعی و تجویزی
شواهد زیادی از فواید رتینوئیدهای موضعی حمایت میکند. افزایش تولید کلاژن و الاستین و بازسازی سلولهای پوستی به صافتر شدن پوست و کاهش چینوچروک کمک میکند.
رتینوئیدها خاصیت ضدالتهابی نیز دارند و به کاهش انسداد منافذ و درمان آکنه کمک میکنند.
گزینههای موضعی شامل:
کرمها، سرمها و روغنها
مرطوبکنندهها
ضدآفتابها
محصولات بدون نسخه آکنه
درمانهای تجویزی
رتینوئیدها همیشه بهترین گزینه نیستند
رتینوئیدهای موضعی درمان دائمی مشکلات پوستی نیستند و اثر آنها با قطع مصرف از بین میرود. همچنین برای همه افراد مناسب نیستند و حتی نوع بدون نسخه میتواند باعث تحریک، سوزش، پوستهریزی و قرمزی شود.
بهتر است پیش از شروع هر محصول جدید، با متخصص پوست مشورت کنید.
استفاده ایمن از ویتامین A
ویتامین A برای همه مناسب نیست. مصرف بیش از حد خوراکی یا موضعی آن میتواند عوارض ایجاد کند و حتی خطرناک باشد، بهویژه در برخی شرایط خاص.
رتینوئیدهای موضعی ممکن است برای این افراد مناسب نباشند:
افراد مبتلا به روزاسه
اگزما
حساسیت پوستی
خشکی شدید پوست
آکنه هورمونی
جای جوش متوسط تا شدید
عوارض احتمالی رتینوئیدهای موضعی:
خشکی، قرمزی، خارش و پوستهریزی
افزایش حساسیت به نور UV
تشدید اگزما
راههای دیگر برای حفظ سلامت پوست
برای داشتن پوست سالم، فقط به ویتامین A متکی نباشید:
- ۷ تا ۹ ساعت خواب شبانه
- رژیم غذایی سرشار از آنتیاکسیدان
- استفاده روزانه از ضدآفتاب
- اجتناب از آفتاب شدید و سولاریوم
- ترک سیگار
- شستوشوی منظم صورت
- داشتن روتین مراقبت پوستی متناسب با نوع پوست
در صورت داشتن مشکلات پوستی مانند آکنه یا روزاسه، مشاوره با متخصص پوست ضروری است.
جمعبندی
معمولاً میتوان تمام ویتامین A مورد نیاز بدن را از غذا دریافت کرد. با این حال، درمانهای موضعی یا خوراکی ویتامین A ممکن است در درمان آکنه و کاهش آسیبهای ناشی از آفتاب مفید باشند.
همچنین رژیم غذایی متعادل، کاهش تماس با اشعه UV و پرهیز از دخانیات نقش مهمی در سلامت پوست دارند.