پیتزای داغی که تازه از فر بیرون آمده. یک فنجان اسپرسوی بخارآلود. بعضی چیزها آنقدر وسوسهکنندهاند که نمیشود در برابرشان مقاومت کرد؛ اما همین خوراکیهای داغ میتوانند باعث درد شدیدی شوند، مخصوصاً وقتی سقف دهانتان را میسوزانند. آخ! آسیب وارد شده، اما آیا راهی برای تسکین این سوختگی وجود دارد؟ دکتر مایکا تایمن، متخصص گوش و حلق و بینی، در این مطلب توصیههای تخصصی خود را ارائه میدهد.
آیا سوختگی سقف دهان نگرانکننده است؟
سقف دهان یا «کام»، شامل دو بخش است: کام سخت و شیاردار در قسمت جلو و کام نرم و صاف در قسمت عقب. وقتی هر بخشی از این ناحیه دچار سوختگی شود، بهخوبی متوجه آن خواهید شد. برخلاف «سندرم سوزش دهان» که معمولاً مزمن است، سوختگی سقف دهان بلافاصله پس از خوردن یا نوشیدن غذای داغ اتفاق میافتد. دکتر تایمن توضیح میدهد: «سطح کام با لایهای از بافت نرم پوشیده شده که دارای شبکهای از اعصاب حساس به گرماست. به همین دلیل، سوختگی دهان میتواند دردناک باشد، اما معمولاً بدون مشکل خاصی و بهخوبی خودبهخود ترمیم میشود.»
درمانهای خانگی برای سوختگی سقف دهان
بعد از سوختگی، ناحیه آسیبدیده ممکن است حساس، دردناک و ملتهب باشد. راهکارهای زیر میتوانند در دوران ترمیم، به کاهش درد و ناراحتی کمک کنند:
آب سرد یا یخ
اولین و مهمترین اقدام این است که دهانتان را خنک کنید. این کار هم تسکین فوری میدهد و هم ممکن است شدت آسیب را کاهش دهد. به گفته دکتر تایمن: «چرخاندن آب سرد در دهان حس خوبی ایجاد میکند و راهی ایمن برای متوقف کردن سوزش در همان لحظه است. همچنین میتوانید مقدار کمی یخ خردشده در دهان بگذارید. فقط توجه داشته باشید یخ را کمکم استفاده کنید، چون ممکن است به سقف دهان بچسبد.»
یخمک (پاپسیکل)
چه کسی گفته یخمک فقط مخصوص روزهای گرم است؟ یخمک برای دهان داغ هم عالی است. دکتر تایمن میگوید: «هر خوراکی یخزدهای همان اثر خنککنندگی آب سرد یا یخ را دارد.»
شستوشو با آب نمک
شاید شنیده باشید که برای کاهش درد آفت دهان، آب نمک توصیه میشود. این روش قدیمی میتواند برای سایر زخمها و آسیبهای دهانی، از جمله سوختگی، مفید باشد. دکتر تایمن توضیح میدهد: «نمک خاصیت خشککنندگی دارد و ممکن است به بهبود سریعتر بافتها کمک کند. البته مطالعه علمی مشخصی درباره تأثیر آب نمک روی سوختگی دهان وجود ندارد، اما امتحان کردنش ضرری ندارد.» روش تهیه: نصف قاشق چایخوری نمک را در نصف لیوان آب ولرم حل کنید. محلول را حدود ۳۰ ثانیه در دهان بچرخانید و سپس بیرون بریزید.
شیر
اگر به لاکتوز حساسیت ندارید، شستن دهان با شیر سرد میتواند گزینه مناسبی باشد. دکتر تایمن میگوید: «بعضی افراد بعد از خوردن غذای تند با نوشیدن شیر احساس خنکی میکنند. شیر همچنین یکی از درمانهای خانگی رایج برای آفتابسوختگی است، بنابراین ممکن است برای سوختگی دهان هم مفید باشد.»
محلول آب و پراکسید هیدروژن
پراکسید هیدروژن رقیقشده، گزینهای دیگر برای تسکین سوختگی دهان است. به گفته دکتر تایمن: «پراکسید التهابهای خفیف را آرام میکند و میکروبها را از بین میبرد. اگر بعد از استفاده از آب سرد هنوز درد دارید، پراکسید رقیقشده میتواند کمککننده باشد.» نکته مهم: این روش را فقط یک یا دو بار بعد از سوختگی استفاده کنید. مصرف طولانیمدت پراکسید میتواند به مینای دندان آسیب بزند. هرگز آن را بهصورت خالص استفاده نکنید. نسبت صحیح: نصف آب + نصف پراکسید هیدروژن
دهانشویه مخصوص زخمهای دهانی
اگر طعم پراکسید برایتان آزاردهنده است، میتوانید از داروخانه دهانشویههایی را تهیه کنید که مخصوص زخمهای دهانی هستند. این محصولات معمولاً حاوی مقدار کمی پراکسید و طعمدهندهاند. دکتر تایمن توصیه میکند: «دهانشویههای حاوی پراکسید میتوانند بعد از سوختگی، روند ترمیم بافتها را سریعتر کنند. طبق دستور روی بستهبندی استفاده کنید و از دهانشویههای حاوی الکل پرهیز کنید، چون الکل میتواند باعث تحریک بافت دهان و تأخیر در بهبود شود.»
مسکن
اگر هیچکدام از روشها کافی نبود، میتوانید از ژلهای دهانی حاوی بنزوکائین استفاده کنید. دکتر تایمن میگوید: «بنزوکائین اثر بیحسکننده موقت دارد و اگر درد آزاردهنده باشد، گزینهای ایمن است.» همچنین میتوانید از مسکنهای بدون نسخه مانند ایبوپروفن یا استامینوفن استفاده کنید. این داروها روند ترمیم را تسریع نمیکنند، اما درد را کاهش میدهند.
از برخی غذاها و نوشیدنیها اجتناب کنید
برای جلوگیری از تشدید درد، موقتاً از موارد زیر دوری کنید: نوشیدنیهای اسیدی مانند آب گازدار، نوشابه، قهوه و شراب، غذاهای تیز و شکننده مثل چیپس ذرت، غذاها و نوشیدنیهای داغ و غذاهای تند و پرادویه.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
سوختگی دهان معمولاً اورژانسی نیست، اما در برخی موارد نیاز به درمان فوری دارد. در موارد نادر، نوشیدن مایعات بسیار داغ میتواند باعث التهاب اپیگلوت (اپیگلوتیت) شود؛ وضعیتی خطرناک که ممکن است راه تنفس را مسدود کند. در صورت مشاهده علائم زیر فوراً با اورژانس تماس بگیرید یا به نزدیکترین مرکز درمانی مراجعه کنید: آبریزش شدید دهان، گرفتگی یا خشونت صدا، ناتوانی در بلع، گلودرد شدید، مشکل در تنفس. همچنین در موارد زیر باید فوراً به پزشک مراجعه کنید: اگر سوختگی شدید است، اگر نوزاد یا کودک دچار سوختگی دهان شده است، اگر گوشههای دهان، لبها یا صورت نیز دچار سوختگی شدهاند.
زمان، بهترین درمان است
سوختگی سقف دهان تجربهای آزاردهنده است، اما در بیشتر موارد بدن شما خودش کار ترمیم را انجام میدهد. در این مدت، از درمانهای خانگی کمک بگیرید و شاید بد نباشد یک خوراکی یخزده هم امتحان کنید.