اگر تا به حال دچار زخم دردناکی داخل یا اطراف دهانتان شدهاید، احتمالاً این سؤال برایتان پیش آمده است که این زخم آفت دهانی است یا تبخال. با اینکه هر دو میتوانند آزاردهنده باشند و گاهی در نگاه اول شبیه هم به نظر برسند، اما در واقع دو عارضه کاملاً متفاوت هستند.
شناخت تفاوت این دو به شما کمک میکند درمان درستی را انتخاب کنید، سریعتر احساس بهتری داشته باشید و در مورد تبخال، از انتقال آن به دیگران جلوگیری کنید. دکتر آنتونی فرناندز، متخصص پوست، توضیح میدهد که آفت دهانی و تبخال چیستند و برای هر کدام چه باید کرد.
تفاوتهای آفت دهانی و تبخال چیست؟
آفت دهانی داخل دهان ایجاد میشود و مسری نیست، در حالی که تبخال معمولاً در خارج از دهان ظاهر میشود و قابل انتقال است. آفت دهانی معمولاً به دلیل استرس، آسیبهای جزئی یا برخی غذاها ایجاد میشود، اما تبخال ناشی از ویروس هرپس سیمپلکس نوع ۱ است.
از نظر ظاهر، آفت دهانی به شکل زخمهای گرد سفید یا زردرنگ دیده میشود، در حالی که تبخال به صورت خوشهای از تاولهای پر از مایع ظاهر شده و سپس به زخم تبدیل میشود. درمان آفت دهانی بیشتر شامل روشهای تسکین درد مانند شستوشوی دهان با آبنمک است، اما تبخال معمولاً به داروهای ضدویروس، کمپرس سرد و محافظت در برابر آفتاب نیاز دارد. آفت دهانی واگیردار نیست، اما تبخال بهراحتی منتقل میشود.
علائم آفت دهانی در مقایسه با تبخال
هر دو عارضه میتوانند دردناک باشند، اما ظاهر و احساس آنها با یکدیگر تفاوت دارد.
علائم آفت دهانی
آفتهای دهانی زخمهای کوچک و سطحی هستند که داخل دهان ایجاد میشوند. این زخمها معمولاً روی داخل گونهها، لثهها، کام نرم یا زبان دیده میشوند. آفت دهانی اغلب با احساس سوزش یا گزگز شروع میشود و سپس به زخمی دردناک، گرد یا بیضیشکل با مرکز سفید، زرد یا خاکستری و حاشیه قرمز تبدیل میشود.
معمولاً در هر زمان یک آفت ایجاد میشود، اما گاهی ممکن است چند آفت کوچک بهصورت همزمان ظاهر شوند. این زخمها میتوانند آنقدر دردناک باشند که غذا خوردن، نوشیدن یا حتی صحبت کردن را دشوار کنند.
علائم تبخال
تبخالها که گاهی به آنها تاول تب هم گفته میشود، معمولاً در خارج از دهان ایجاد میشوند. با این حال، در افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند یا بهتازگی به ویروس مبتلا شدهاند، ممکن است داخل دهان نیز دیده شوند.
تبخالها اغلب روی یا اطراف لبها، زیر بینی یا روی چانه ظاهر میشوند و معمولاً در هر بار عود، در همان محل قبلی ایجاد میشوند. این عارضه با احساس گزگز یا سوزش شروع میشود و سپس به تاولهای کوچک پر از مایع تبدیل میشود. این تاولها ممکن است باز شوند، ترشح داشته باشند و در نهایت پوسته ببندند.
در برخی موارد، تبخال با علائمی شبیه آنفلوآنزا مانند تب خفیف، گلودرد و تورم غدد لنفاوی همراه است.
علت ایجاد آفت دهانی و تبخال
تبخال یک بیماری ویروسی است، اما آفت دهانی ویروسی نیست و دلایل متفاوتی دارد.
علتهای شایع آفت دهانی
آفتهای دهانی معمولاً در اثر استرس، آسیبهای جزئی داخل دهان مانند گاز گرفتن گونه، مصرف برخی غذاها بهویژه مرکبات و گوجهفرنگی، مصرف داروهایی مانند ایبوپروفن یا سایر داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی و همچنین کمبود ویتامینها و مواد معدنی مانند ویتامین B12، آهن، فولات یا روی ایجاد میشوند. استرس نقش بسیار مهمی در بروز آفت دهانی دارد و معمولاً در دورههای فشار روحی یا جسمی این زخمها بیشتر دیده میشوند.
علت تبخال
تبخال توسط ویروس هرپس سیمپلکس نوع ۱ ایجاد میشود که به آن هرپس دهانی نیز گفته میشود. این ویروس بسیار مسری است و از طریق تماس نزدیک منتقل میشود. بوسیدن فردی که تبخال فعال دارد، استفاده مشترک از وسایل شخصی مانند لیوان یا بالم لب و لمس تبخال و سپس لمس دهان خود از راههای انتقال این ویروس هستند.
حتی زمانی که زخم قابل مشاهده نیست نیز احتمال انتقال ویروس وجود دارد. پس از ورود ویروس به بدن، این ویروس برای همیشه در بدن باقی میماند و ممکن است در شرایطی مانند استرس، قرار گرفتن در معرض نور خورشید، تغییرات هورمونی یا بیماری دوباره فعال شود.
تفاوت در روشهای درمان
هر دو عارضه معمولاً طی یک تا دو هفته خودبهخود بهبود پیدا میکنند، اما درمان مناسب میتواند درد را کاهش دهد و مدت بهبود را کوتاهتر کند. از آنجا که تبخال مسری است، درمان آن به جلوگیری از انتقال ویروس نیز کمک میکند.
درمان آفت دهانی
برای کاهش درد و تسریع بهبود آفت دهانی میتوان دهان را با آبنمک گرم شستوشو داد، از مصرف غذاهای اسیدی، تند یا سفت خودداری کرد و از ژلها یا دهانشویههای بیحسکننده بدون نسخه استفاده نمود. اگر آفتها بهطور مکرر ایجاد میشوند، ثبت شرایط و عوامل محرک میتواند به شناسایی علت کمک کند.
درمان تبخال
برای تسکین تبخال میتوان از کمپرس سرد استفاده کرد، کرمهای ضدویروس موضعی را در اولین علائم به کار برد و از محصولات بیحسکننده برای کاهش درد کمک گرفت. در موارد شدید یا عود مکرر، پزشک ممکن است داروهای ضدویروس خوراکی تجویز کند. همچنین محافظت از لبها در برابر نور خورشید با استفاده از بالم لب دارای SPF اهمیت زیادی دارد.
در زمان فعال بودن تبخال، باید از بوسیدن دیگران، به اشتراک گذاشتن وسایل شخصی و لمس زخم خودداری کرد و دستها را مرتب شست.
جمعبندی
آفت دهانی و تبخال اگرچه ممکن است در ظاهر شبیه هم باشند، اما از نظر علت، محل بروز، میزان خطر و روش درمان تفاوتهای اساسی دارند. شناخت این تفاوتها به شما کمک میکند مراقبت درستی از سلامت دهان و پوست خود داشته باشید و در صورت ابتلا به تبخال، از انتقال آن به دیگران جلوگیری کنید.