اکثر نوزادان تا حدود ۹ ماهگی میتوانند نام خود را تشخیص دهند.
دیدن نوزادی که با کنجکاوی به شما نگاه میکند و میخزد، شگفتانگیز است. نوزادان در سال اول زندگی، به سرعت مهارتهای جدیدی یاد میگیرند و به نوعی مثل قهرمانان کوچک، قدرتهای خود را کشف میکنند. یکی از این دستاوردهای مهم، تشخیص نام خود توسط نوزاد است.
نوزادان چه زمانی به نام خود واکنش نشان میدهند؟
اکثر نوزادان حدود ۹ ماهگی شروع به تشخیص نام خود میکنند. دکتر کریستین بارتِت، پزشک کودکان، میگوید: «این زمانی است که معمولاً وقتی نامشان را صدا میزنید، به طور مداوم به شما نگاه میکنند و حتی ممکن است لبخند بزنند. تشخیص نام، یکی از نخستین نشانههای شکلگیری حس «خود» در آنهاست.»
این یعنی چه؟
نوزادان خیلی کوچک هنوز نمیدانند که موجودی مستقل و جداگانه هستند. درک این مفهوم که «من یک فرد هستم»، به مرور زمان شکل میگیرد. یکی از مراحل این فرآیند خودشناسی، یادگیری ارتباط با نام خود است.
یادگیری نام، نیازمند مهارتهای زبانی است و به تمرین و زمان نیاز دارد.
مسیر تشخیص نام توسط نوزاد
از تولد تا ۲ ماهگی
در ماههای نخست، نوزاد بیشتر در حال شناخت محیط است. او در حال یادگیری احساس گرسنگی، خستگی، سرما، نفخ و غیره است.
در این مدت، نوزاد بیشتر به اطراف نگاه میکند، گوش میدهد و اطلاعات را جمعآوری میکند، اما هنوز این صداها و تصاویر معنای زیادی برایش ندارند.
۳ تا ۶ ماهگی
در این بازه، نوزاد شروع به شناخت بهتر خود و پیشرفت در مهارتهای زبانی میکند. دکتر بارتِت میگوید: «آنها ممکن است به دستان خود خیره شوند یا پاهایشان را بگیرند و بخواهند گاز بگیرند.» این یکی از نخستین لحظات آگاهی از بدن خود و نحوه حرکت آن است.
همچنین نوزاد ممکن است صداهایی مانند قلقلک، گوگولی یا اوه و آه تولید کند و از زبان غیرکلامی مثل لبخند و خنده استفاده کند.
۶ تا ۹ ماهگی
در نیمه دوم سال اول، مهارتهای زبانی نوزاد به سرعت پیشرفت میکند.
- حدود ۶ ماهگی ممکن است نوزاد به نام خود واکنش نشان دهد، اما نه همیشه.
- تا حدود ۹ ماهگی، معمولاً وقتی نامش را صدا میزنید، به طور مداوم نگاه میکند و میفهمد که شما با او صحبت میکنید.
این مهارت با مهارتهای حرکتی بزرگ مانند خزش همراه میشود و کمک میکند نوزاد در خانه حرکت کند و به شما واکنش نشان دهد.
البته، تشخیص نام به این معنا نیست که نوزاد دستورات پیچیده شما را انجام میدهد. مثلاً اگر بگویید: «جان، سرت را از ظرف غذای سگ بردار!» احتمالاً نوزاد هنوز نمیتواند فرمان شما را اجرا کند، اما توجهش به شما جلب میشود و ممکن است متوقف شود تا شما او را بلند کنید.
در این سن، مهارتهای زبانی دیگر هم در حال رشد است، مثل:
- دست تکان دادن
- اشاره کردن
- کف زدن
- تقلید لحن شما
- بیان احساسات با صداها (مثل غرغر کردن وقتی عصبانی است یا جیغ کشیدن وقتی خوشحال است)
نوزادان همچنین شروع به تولید صداهایی شبیه کلمات میکنند، حتی اگر معنای آنها را نفهمند. دکتر بارتِت میگوید: «حدود ۶ ماهگی، احتمالاً صدای غلغلک و قلقلک بیشتر شنیده میشود، مثل «ددا» یا «ماما». ممکن است هنوز این صداها را به افراد یا اشیاء ربط ندهند، اما در حال تقلید هستند.»
ارتباط «مامان» یا «بابا» با فرد و استفاده از آنها برای جلب توجه، معمولاً تا اولین سالگی شروع میشود.
اهمیت تکرار و تمرین
چگونه میتوان به نوزاد کمک کرد تا نام خود را بشناسد؟
- نام او را زیاد صدا بزنید. دکتر بارتِت میگوید: «هرچه نام خود را بیشتر بشنود، سریعتر یاد میگیرد.»
این نکته برای سایر مهارتهای زبانی هم صادق است. نوزاد با شنیدن صحبتهای شما، ارتباط بین کلمات و اشیاء یا افراد را یاد میگیرد.
با نوزاد صحبت کنید، روزتان را برای او روایت کنید، هنگام پیادهروی به درختها، ماشینها، گلها و پرندگان اشاره کنید و او را با نامش صدا بزنید، نه «بچه» یا «عزیزم». هرچه نام و کلمات بیشتری بشنود، سریعتر آماده استفاده از آنها میشود.
چه زمانی باید نگران شد؟
نوزادان معمولاً در زمان مشخصی به این مهارت میرسند، اما همیشه اینطور نیست.
اگر نگران هستید که نوزاد نام خود را نمیشناسد یا به کلمات دیگر واکنش نشان نمیدهد، با پزشک کودکان مشورت کنید. ممکن است نیاز باشد شنوایی نوزاد بررسی شود یا آزمایشهای دیگر برای پیگیری رشد او انجام شود.